Sống cùng con ở tuổi dậy thì, nhiều cha mẹ rơi vào cảm giác làm gì cũng sai. Con thường xuyên lạnh lùng, cáu kỉnh, cha mẹ nói câu nào cũng phải nhìn sắc mặt con, chỉ sợ vô tình khiến con khó chịu.
Có khi cha mẹ vất vả chuẩn bị một bữa ăn ngon, mua món quà con thích, mong nhận được một lời cảm ơn, nhưng đáp lại chỉ là thái độ hờ hững, thậm chí câu nói phũ phàng: “Con thấy phát ngán rồi!”. Con đi học về, mặt nặng mày nhẹ. Cha mẹ vừa hỏi: “Hôm nay con mệt lắm à?”, đứa trẻ đã ném mạnh chiếc cặp xuống, gắt lên: “Đừng làm phiền con! Con mệt chết đi được!”.
Nghe con nói vậy, cha mẹ khó tránh khỏi tức giận. Bao nhiêu công sức làm lụng, chăm lo cho con dường như không được ghi nhận. Thế là những lời trách móc bật ra: "Mẹ làm tất cả cũng vì ai? Con nói chuyện với bố mẹ bằng thái độ gì vậy?". Cuối cùng, đứa trẻ đóng sầm cửa phòng, còn cha mẹ tức tối đi đi lại lại trong nhà. Ngày hôm sau, mọi chuyện tiếp tục lặp lại, thậm chí căng thẳng hơn.
Cha mẹ đã nói đủ điều phải trái nhưng không có tác dụng; cho con tiền tiêu vặt nhiều hơn cũng chẳng cải thiện tình hình; mềm mỏng không xong, cứng rắn lại càng khiến mọi chuyện tệ hơn.
Vậy vấn đề nằm ở đâu?
Có thể không phải cha mẹ thiếu lý lẽ hay chưa dành đủ cho con, mà là cả hai đang bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc của nhau. Một trong những cách ứng xử được gợi ý khi đồng hành cùng con tuổi dậy thì là "không phản ứng". Ba chữ nghe có vẻ đơn giản, nhưng nếu hiểu và áp dụng đúng, chúng có thể giúp cha mẹ tránh đẩy mâu thuẫn đi xa hơn.
1. “Không phản ứng” không có nghĩa là mặc kệ con
Khi nghe đến cụm từ “không phản ứng”, nhiều người có thể nghĩ đó là sự lạnh lùng, thờ ơ hoặc bỏ mặc con muốn làm gì thì làm. Thực tế, điều này không có nghĩa cha mẹ phải phớt lờ cảm xúc hay dung túng mọi hành vi của con. Đó là khả năng kiềm chế phản ứng tức thời của bản thân khi con nổi nóng, khiêu khích hoặc cố tình đối đầu, để không bị cuốn theo cơn giận và vẫn giữ được sự bình tĩnh. Nói đơn giản, con có thể đang nóng giận, nhưng cha mẹ không nhất thiết phải nổi giận theo.
Tại sao điều này lại quan trọng?
Khi nhìn thấy con tức tối, cha mẹ rất dễ bị lây cảm xúc tiêu cực. Nhịp tim tăng lên, giọng nói lớn dần, những lời trách móc bắt đầu xuất hiện. Cơn giận của con khơi lên cơn giận của cha mẹ, rồi phản ứng của cha mẹ lại khiến con càng kích động. Vòng xoáy cứ thế tiếp diễn: con nổi nóng, cha mẹ quát mắng, con phản kháng mạnh hơn, cha mẹ càng mất bình tĩnh.
Không ít cuộc tranh cãi trong gia đình bắt đầu từ một câu nói khó nghe, nhưng cuối cùng lại biến thành cảnh đóng sầm cửa, đập phá đồ đạc hoặc những lời làm tổn thương nhau.
“Không phản ứng” là cách chủ động ngắt vòng xoáy ấy.
Khi cha mẹ không lập tức quát lại, không vội vàng tranh luận đúng sai, tình huống có thể bớt căng thẳng. Đứa trẻ cũng có cơ hội bình tĩnh trở lại thay vì tiếp tục chống trả.
Tuy nhiên, không nên mặc định rằng trẻ nổi nóng luôn nhằm khiêu khích hay thao túng cha mẹ. Đôi khi, trẻ thực sự mệt mỏi, thất vọng hoặc chưa biết cách diễn đạt cảm xúc của mình. Điều cha mẹ cần làm không phải là tìm cách “chiến thắng” con, mà là ngăn bất đồng biến thành cuộc đối đầu.
2. Khi sắp nổi nóng, hãy cho mình 10 giây
Việc đầu tiên cha mẹ cần học là nhận ra thời điểm bản thân sắp mất bình tĩnh. Khi cảm thấy cơn giận đang dâng lên, hãy thử dừng lại, im lặng vài giây, hít thở sâu và tạm rời khỏi tình huống nếu cần thiết.
Cha mẹ có thể nói với con: Mẹ cũng đang không vui. Hai mẹ con bình tĩnh lại một chút, khoảng 10 phút nữa mình nói chuyện tiếp nhé. Sau đó, hãy đi uống nước, ra ban công hít thở hoặc sang một phòng khác để cả hai có không gian riêng.
Đây không phải là trốn tránh vấn đề. Đó là cách tránh nói ra những lời khiến cả hai hối hận khi đang nóng giận. Điều quan trọng là cha mẹ nên quay lại trò chuyện khi đã bình tĩnh, thay vì im lặng kéo dài để trừng phạt con.
3. Ghi nhận cảm xúc của con trước khi nói đến đúng sai
Khi trẻ đang tức giận, những lời khuyên dài dòng thường khó được tiếp nhận. Nếu cha mẹ lập tức giảng giải, đứa trẻ có thể cảm thấy mình đang bị phê phán, từ đó càng phản ứng gay gắt.
Thay vì nói: “Có thế thôi mà cũng cáu! Con phải biết suy nghĩ chứ!”, cha mẹ có thể thử hỏi: "Mẹ thấy con đang rất bực mình. Có chuyện gì khiến con khó chịu vậy? Nếu muốn, con có thể kể cho mẹ nghe". Cách nói này không đồng nghĩa với việc cha mẹ đồng tình với mọi hành động của con. Đó chỉ là sự thừa nhận rằng cảm xúc của con đang tồn tại và đáng được lắng nghe. Khi cảm thấy không bị phán xét ngay lập tức, trẻ có thể dễ chia sẻ nguyên nhân khiến mình tức giận hơn.
Dù vậy, không phải cứ gọi tên cảm xúc là cơn giận sẽ lập tức giảm đi. Có những đứa trẻ cần thời gian, có em chưa muốn nói chuyện ngay. Cha mẹ có thể cho con khoảng lặng, đồng thời để con biết rằng mình vẫn sẵn sàng lắng nghe khi con cần.
4. Khi cả hai bình tĩnh, hãy nói chuyện và đặt giới hạn
“Không phản ứng” không có nghĩa là bỏ qua những hành vi không phù hợp. Khi con đã bình tĩnh, cha mẹ vẫn cần trao đổi về chuyện vừa xảy ra và thống nhất giới hạn ứng xử.
Chẳng hạn, cha mẹ có thể nói: "Lúc nãy con rất tức giận, mẹ hiểu có thể con đã gặp chuyện không vui. Nhưng tức giận không có nghĩa là con được phép ném đồ hoặc quát mắng người khác. Lần sau, nếu cần không gian riêng, con có thể nói rằng con muốn yên tĩnh một lúc".
Cách trò chuyện này tách biệt cảm xúc khỏi hành vi: trẻ có quyền buồn bực, thất vọng hay tức giận, nhưng vẫn phải học cách thể hiện những cảm xúc ấy mà không làm tổn thương người khác.
Cha mẹ cũng có thể nói về cảm xúc của chính mình: “Khi con quát mẹ như vậy, mẹ cảm thấy buồn và tổn thương”. Thay vì quy kết con là đứa trẻ hỗn hào, hãy tập trung vào hành vi cụ thể và cách thay đổi trong lần sau.
Quan trọng hơn, cha mẹ cũng cần làm gương. Nếu yêu cầu con không quát mắng nhưng bản thân thường xuyên lớn tiếng, những lời dạy ấy sẽ khó thuyết phục.
Ba chữ "không phản ứng" không phải phép màu có thể giải quyết mọi mâu thuẫn. Nhưng biết dừng lại đúng lúc, lắng nghe cảm xúc và giữ vững giới hạn có thể giúp cha mẹ và con cái bớt làm tổn thương nhau, từ đó từng bước xây dựng lại sự tin tưởng trong gia đình.
Hiểu Đan (theo QQ)
