Kể từ ngày 30/10/2026, bất kỳ doanh nghiệp nào sử dụng các công cụ thương mại của Meta sẽ mặc nhiên cấp cho tập đoàn này quyền đưa phần mềm tự động vào quét toàn bộ trang web của mình để huấn luyện AI.
Theo phát hiện được trang tin công nghệ The Register công bố ngày 16/10/2026, Meta đã âm thầm cập nhật bộ Điều khoản dịch vụ thương mại (Commercial Terms) mới. Điểm thay đổi gây tranh cãi lớn nhất nằm ở điều khoản buộc các khách hàng doanh nghiệp phải cho phép Meta sử dụng các chương trình thu thập dữ liệu tự động (thường gọi là web scrapers, bots hoặc crawlers - các đoạn mã tự động truy cập và sao chép nội dung trên trang web) để đọc, lưu vào bộ nhớ đệm và khai thác định kỳ mọi tên miền, trang web cũng như đường dẫn liên kết (URL) gắn với sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp đó.
Trả tiền mua quảng cáo nhưng phải nộp kèm tài sản dữ liệu
Phạm vi áp dụng của bộ điều khoản có hiệu lực từ ngày 30/10 này bao trùm hầu hết hoạt động kinh doanh trên các nền tảng thuộc hệ sinh thái Meta như Facebook, Instagram, Messenger và WhatsApp. Một tổ chức hoặc cá nhân được xếp vào nhóm "khách hàng doanh nghiệp" khi thực hiện bất kỳ hoạt động nào gồm: trả tiền chạy quảng cáo, đăng bán hàng hóa và danh mục sản phẩm, quản trị trang Fanpage hoặc quản lý hội nhóm (Group) vì mục đích thương mại, sử dụng trình quản lý quảng cáo Ads Manager, bộ công cụ Meta Business Suite hoặc dùng các trợ lý ảo (`AI agent`) dành cho doanh nghiệp. Riêng mảng `AI agent` trên WhatsApp và Messenger hiện đã có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp đang sử dụng.
Đáng chú ý hơn, điều khoản mới còn cho phép Meta tự tạo các thông tin đăng nhập thử nghiệm (test credentials - tài khoản giả lập người dùng để đăng nhập vào bên trong các khu vực yêu cầu tài khoản trên trang web của doanh nghiệp) nhằm phục vụ việc kiểm tra và thu thập dữ liệu. Toàn bộ văn bản, hình ảnh, bảng giá, mô tả sản phẩm và nội dung do bot của Meta quét về sẽ được dùng cho mục đích nghiên cứu, phát triển sản phẩm và huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo của tập đoàn.
Trong năm kinh tế 2026 vốn đã đầy áp lực về chi phí tiếp thị và đơn hàng, các chủ doanh nghiệp lại rơi vào một tình thế tréo ngoe chưa từng có. Xưa nay, khi bỏ ngân sách mua quảng cáo hoặc thuê gian hàng, người trả tiền thường là thượng đế; còn từ cuối tháng 10 này, doanh nghiệp vừa phải nộp tiền mua lượt hiển thị, vừa phải hiến tặng miễn phí kho nội dung trên trang web riêng để bên bán quảng cáo luyện AI thay thế chính đội ngũ nhân sự viết bài, làm hình ảnh của mình.
Chưa dừng lại ở việc tự cấp quyền quét dữ liệu, văn bản của Meta còn đẩy toàn bộ rủi ro pháp lý về phía khách hàng. Doanh nghiệp phải cam kết mình có đủ quyền sở hữu trí tuệ đối với mọi nội dung trên website để cấp phép cho Meta quét về; nếu dữ liệu mà bot của Meta gom đi bị bên thứ ba kiện vi phạm bản quyền, chính doanh nghiệp sở hữu trang web đó phải đứng ra chịu trách nhiệm bồi thường thay cho Meta.
Lựa chọn kiểu "chấp nhận hoặc nghỉ chơi" từ một gã khổng lồ cạn vốn tín nhiệm
Quy định mới của Meta lập tức vấp phải sự phản ứng gay gắt từ các hiệp hội xuất bản và giới chuyên gia pháp lý tại Mỹ. Bà Danielle Coffey, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành liên minh báo chí News/Media Alliance (đại diện cho hơn 2.200 tổ chức truyền thông và xuất bản), nhận định hành động của Meta là ngang ngược và có khả năng bất hợp pháp. Bà Coffey chỉ rõ tập đoàn của tỷ phú Mark Zuckerberg đang lạm dụng vị thế thống trị trên thị trường mạng xã hội để ép các nhà xuất bản và doanh nghiệp phải nộp nội dung miễn phí cho AI, nếu không muốn bị cắt đứt con đường tiếp cận khách hàng.
Ở góc độ pháp lý, Giáo sư Eric Goldman tại Đại học Luật Santa Clara gọi bản cập nhật điều khoản ngày 30/10 của Meta là một "lựa chọn của Hobson" - tức là một sự lựa chọn giả tạo, nơi khách hàng chỉ có hai con đường: hoặc gật đầu chịu thiệt, hoặc cuốn gói rời khỏi nền tảng. Ông Goldman chỉ ra rằng văn bản của Meta hoàn toàn không có bất kỳ câu chữ nào cam kết sẽ tôn trọng tệp `robots.txt` (tệp quy ước kỹ thuật đặt trên máy chủ để chủ trang web yêu cầu các phần mềm tự động không được phép quét dữ liệu).
Vị giáo sư luật cũng đặt câu hỏi thực tế cho các đơn vị đang kinh doanh: nếu một doanh nghiệp đã ký hợp đồng và thanh toán trước tiền quảng cáo hoặc dịch vụ thương mại cho Meta nhưng không đồng ý cho hãng quét dữ liệu trang web sau ngày 30/10, liệu họ có được hoàn lại tiền khi ngừng sử dụng dịch vụ hay không. Theo Giáo sư Eric Goldman, sau 22 năm liên tục vướng vào các vụ bê bối thu thập dữ liệu người dùng - từ vụ rò rỉ hồ sơ cử tri tại Cambridge Analytica cho đến vụ kiện tập thể buộc hãng phải dàn xếp với 52 tổng chưởng lý các bang và vùng lãnh thổ tại Mỹ - Meta thực chất đã tiêu xài cạn sạch vốn tín nhiệm trong mắt cộng đồng doanh nghiệp.
Tuấn Linh
