Mới đây, một bà mẹ Hà Nội đăng bài trong một hội nhóm phụ huynh với dòng mở đầu đầy tuyệt vọng: “Em thất bại rồi cả nhà ạ…”.
Ở tuổi 42, chị có ba con và đang mang thai con thứ tư sau một lần sảy thai. Gần một năm nay, chị tạm dừng công việc để dưỡng thai và chăm bé út 4 tuổi. Cơm nước, đưa đón con, tắm rửa, học hành… mọi việc trong nhà một tay chị quán xuyến. Công việc trước đó của chị vẫn âm thầm tạo ra thu nhập, chị có hai bằng thạc sĩ. Nhưng điều khiến chị sụp đổ không phải là áp lực tài chính, mà là thái độ của cậu con trai 10 tuổi - đứa con đầu lòng chị từng hết mực yêu thương.
Theo lời chị kể, con trai bắt đầu xa cách mẹ. Khi ngủ gần mẹ thì “lấy tay hất ra để khỏi đụng người”. Sinh nhật mẹ, cả nhà hát và cắt bánh, cậu bé không tham gia. Vài ngày sau, con nói sẽ hát mừng sinh nhật mẹ “với điều kiện” khiến người mẹ nhận ra con cố tình làm mình tổn thương.
Đỉnh điểm là khi cậu bé thẳng thừng nói: “Mẹ không đi làm không có tiền, tiền là của ba”. Khi mẹ giải thích rằng mẹ làm việc ở nhà, đang mang em bé trong bụng, mẹ chăm sóc các con nên gia đình mới vận hành được như vậy, con đáp lại: “Mẹ làm nhưng làm người hầu”.
Một lần khác, tối trước khi đi ngủ con mới báo sáng hôm sau cần đồ hóa trang. Khi mẹ nói cần thông báo trước để chuẩn bị, con trả lời: “Tại mẹ ôm điện thoại suốt ngày”.
Những câu chữ ấy, với một người phụ nữ đang mang thai sau IVF và từng trải qua mất mát, không chỉ là lời hỗn láo của một đứa trẻ mà là nhát cắt vào lòng tự trọng.
Yêu con và tôn trọng con không có nghĩa là chấp nhận sự thiếu tôn trọng
Bài đăng nhanh chóng thu hút hàng trăm bình luận. Nhiều người phẫn nộ, cho rằng cần phải dạy dỗ nghiêm khắc, thậm chí dùng đòn roi. Có người đặt câu hỏi vì sao chị sinh nhiều con ở tuổi này. Có người khuyên “cho nhịn đói vài bữa sẽ biết điều”. Giữa những ý kiến gay gắt ấy, nỗi đau của người mẹ dường như càng bị đẩy xa hơn.
Nhưng câu chuyện này không chỉ là chuyện một đứa trẻ hỗn hào. Nó là lời cảnh báo về cách giá trị trong gia đình được hình thành.
Ở tuổi 10, trẻ bắt đầu quan sát và đánh giá vai trò của từng người trong nhà. Nếu trong gia đình, vô tình hay hữu ý, việc “đi làm kiếm tiền” được nhấn mạnh như thước đo giá trị, còn công việc nội trợ và chăm sóc con cái bị xem là điều hiển nhiên, thì trong suy nghĩ non nớt của trẻ, cán cân sẽ lệch đi. Trẻ không đủ trải nghiệm để hiểu rằng mang thai, sinh con, chăm sóc gia đình là lao động thực sự.
Tuy vậy, hiểu nguyên nhân không đồng nghĩa với bỏ qua hành vi. Yêu con và tôn trọng con không có nghĩa là chấp nhận sự thiếu tôn trọng.
Trong một gia đình, mẹ vẫn là mẹ, con vẫn là con. Khi con nói những lời hạ thấp mẹ, cần có sự chấn chỉnh rõ ràng. Không phải bằng sự yếu đuối, cũng không phải bằng bạo lực nóng giận, mà bằng thái độ dứt khoát: không ai trong nhà được phép coi thường người khác. Công việc kiếm tiền và công việc chăm sóc gia đình đều có giá trị ngang nhau.
Sự nghiêm khắc ở đây là đặt ra hệ quả phù hợp: khi con thiếu tôn trọng, con phải xin lỗi, phải nhận trách nhiệm, có thể bị hạn chế một số quyền lợi để hiểu rằng hành vi của mình có hậu quả. Đồng thời, cha mẹ cần thống nhất cách thể hiện vai trò trước mặt con. Những câu nói đùa kiểu “ba kiếm tiền mẹ xài tiền” có thể vô tình củng cố suy nghĩ lệch lạc.
Bên cạnh đó, cũng cần xem xét môi trường xung quanh: bạn bè, mạng xã hội, những câu chuyện con nghe được ở trường. Trẻ em học bằng cách lặp lại. Điều quan trọng là giúp con phân biệt đâu là quan điểm đúng, đâu là sai.
Và hơn hết, người mẹ cần giữ lại niềm tin vào chính mình. Một giai đoạn ở nhà dưỡng thai không làm mất đi giá trị của chị. Mang thai, chăm sóc con cái, duy trì mái ấm là những đóng góp cụ thể và bền bỉ. Khi người mẹ đứng vững trong lòng tự trọng của mình, con sẽ cảm nhận được.
Mẹ cần làm gì?
Với một đứa trẻ 10 tuổi có lời nói thiếu tôn trọng, điều cần làm không phải là khóc hay đánh, mà là đặt lại ranh giới.
Trước hết, mẹ cần bình tĩnh. Khi con nói những câu như “mẹ làm người hầu”, hãy nhìn thẳng và nói rõ: đó là cách nói thiếu tôn trọng và mẹ không chấp nhận. Không đôi co, không giải thích dài dòng, chỉ khẳng định ranh giới.
Thứ hai, phải có hệ quả. Nếu con không xin lỗi hoặc tiếp tục thái độ hỗn, con sẽ bị hạn chế quyền lợi tương ứng. Kỷ luật phải nhất quán, không giận dữ nhưng dứt khoát. Trẻ cần hiểu lời nói của mình có trách nhiệm đi kèm.
Thứ ba, cha mẹ cần thống nhất quan điểm. Nếu vô tình trong gia đình từng nhấn mạnh “ba kiếm tiền”, còn việc ở nhà bị xem nhẹ, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ lệch lạc. Người cha nên chủ động khẳng định vai trò và giá trị của mẹ trước mặt con.
Cuối cùng, vẫn phải giữ kết nối. Chọn một lúc khác nhẹ nhàng hỏi con có điều gì không hài lòng, có đang ghen vì mẹ mang thai hay chịu ảnh hưởng từ đâu không. Uốn nắn nhận thức, nhưng không cắt tình thương.
Làm mẹ không phải lúc nào cũng dịu dàng. Có những lúc phải đủ nghiêm để bảo vệ ranh giới. Nhưng sự nghiêm khắc ấy nên đi cùng sự khéo léo và đối thoại, để đứa trẻ hiểu vì sao mình sai chứ không chỉ sợ hãi.
Yêu con nhưng không dung túng. Mềm mỏng nhưng phải vững vàng. Khi mẹ đứng thẳng trong giá trị của mình, con sẽ học cách đứng đúng vị trí của mình.
Câu chuyện của bà mẹ Hà Nội có thể khiến nhiều người giật mình. Nhưng ở tuổi 10, mọi thứ vẫn còn có thể uốn nắn. Điều quyết định không phải là một câu nói hỗn mà là cách người lớn phản ứng sau đó.
Và có lẽ, thay vì kết luận “em thất bại rồi”, người mẹ ấy cần một câu khác cho chính mình: hành trình làm mẹ luôn có những khúc quanh nhưng chưa bao giờ là quá muộn để điều chỉnh lại bánh lái.
Hiểu Đan
