Nằm trên cao nguyên Giza thuộc ngoại ô thủ đô Cairo của Ai Cập, Tượng nhân sư từ lâu đã trở thành một trong những công trình điêu khắc mang tính biểu tượng cao nhất của văn minh nhân loại.
Tác phẩm nghệ thuật khổng lồ này sở hữu chiều cao khoảng 18 mét - tương đương tòa nhà 6 tầng hiện đại, cùng chiều dài lên tới 73 mét - xấp xỉ chiều dài thân chiếc máy bay Boeing 747. Được tạo hình với phần thân sư tử dũng mãnh kết hợp khuôn mặt con người trầm tĩnh, Tượng nhân sư thể hiện sự hòa quyện giữa sức mạnh tự nhiên và trí tuệ con người, đồng thời giữ vị trí bức tượng đá nguyên khối lớn nhất thế giới.
Trải qua hàng nghìn năm, đây cũng là di tích duy nhất còn đứng vững trong số bảy kỳ quan cổ đại.
Mặc dù sở hữu quy mô đồ sộ, Tượng nhân sư lại ẩn chứa một bí ẩn lớn: sự thiếu hụt hoàn toàn các bản ghi chép bằng chữ viết. Trong số vô vàn tài liệu cổ do người Ai Cập để lại, hầu như không hề có bất kỳ dòng chữ nào ghi chép rõ ràng về nguồn gốc, tên gọi ban đầu, thời điểm khởi công hay mục đích thực sự của bức tượng.
Do đó, các nhà khảo cổ học buộc phải dựa vào việc phân tích các di tích xung quanh, đặc điểm địa chất và cấu trúc công trình lân cận để đưa ra giả thuyết. Nhiều chuyên gia tin rằng Tượng nhân sư được tạc để bảo vệ lăng mộ pharaoh, tượng trưng cho uy quyền và trí tuệ nhà vua.
Trong khi đó, một số quan điểm khác lại nhận định công trình này mang ý nghĩa tôn giáo sâu sắc, liên kết mật thiết với các nghi lễ thờ phụng thần linh, thần Mặt Trời và trật tự vũ trụ.
Một đặc điểm độc đáo khiến Tượng nhân sư khác biệt so với các kim tự tháp chính là phương thức tạo tác. Nếu như kim tự tháp được xây dựng bằng cách vận chuyển hàng triệu khối đá rời từ nơi khác đến rồi xếp chồng lên nhau, thì Tượng nhân sư lại được đẽo gọt trực tiếp từ một khối đá nền tự nhiên duy nhất ngay tại cao nguyên Giza.
Trong quá trình khai thác đá xây dựng các công trình xung quanh, một khối đá vôi khổng lồ đã được giữ lại và chạm khắc tỉ mỉ để tạo nên hình dáng tượng nhân sư như ngày nay. Chính đặc thù kiến trúc này đã khiến các nhà khảo cổ chuyển hướng tập trung nghiên cứu cấu trúc địa chất đá nền để đi tìm câu trả lời cho niên đại công trình.
Trong quá trình khảo sát lối đi cổ nối liền Tượng nhân sư với kim tự tháp Khafre, các nhà nghiên cứu đã phát hiện chi tiết kiến trúc quan trọng nằm tại một góc thuộc tường bao bức tượng. Tại đây xuất hiện một vết cắt rãnh rõ ràng, bên trong đã lấp bằng gạch hiện đại.
Các chuyên gia nhận định đây vốn là một rãnh thoát nước thời cổ đại, có nhiệm vụ dẫn nước mưa đổ về mỏ đá cũ gần đó để tránh ngập lụt khu vực lối đi. Sự xuất hiện của rãnh thoát nước này đặt ra câu hỏi lớn: Nếu Tượng nhân sư được tạo tác cùng thời điểm với kim tự tháp Khafre, các kiến trúc sư khó có thể thiết kế một rãnh xả nước có nguy cơ gây xói mòn cho một công trình linh thiêng như vậy. Phát hiện này gợi mở khả năng Tượng nhân sư không được xây dựng đồng thời với thời kỳ Khafre.
Bên cạnh rãnh thoát nước, cấu trúc đất đá trên thân Tượng nhân sư cũng mang lại những manh mối địa chất giá trị. Khối đá dùng để đẽo gọt bức tượng không đồng nhất mà được tạo thành từ nhiều lớp đá vôi xếp chồng lên nhau. Các tầng đá này có độ cứng mềm khác nhau: lớp đá mềm dễ bị mưa gió xói mòn, trong khi lớp đá cứng chống chịu tốt hơn trước thời tiết khốc liệt.
Trải qua hàng ngàn năm, thân tượng đã hình thành nên những dải vân phong hóa độc đáo lượn sóng. Các nghiên cứu địa chất cho biết, khoảng một triệu năm trước, toàn bộ cao nguyên Giza từng nằm sâu dưới đáy đại dương. Qua thời gian, xác vô số sinh vật biển lắng đọng và hóa thạch tạo nên các tầng đá vôi này.
Khi phân tích các tầng đá vôi, các nhà khoa học nhận ra cấu trúc đá và vết phong hóa trên Tượng nhân sư trùng khớp với chất liệu đá được sử dụng xây dựng đền thờ Khafre phía trước. Điều này chứng minh đá dùng dựng đền thờ Khafre nhiều khả năng được khai thác từ mỏ đá xung quanh Tượng nhân sư.
Tuy nhiên, sự tương đồng này lại dẫn đến kết luận gây bất ngờ: Tượng nhân sư có thể đã được hoàn thiện muộn hơn đền thờ Khafre. Phát hiện này trực tiếp bác bỏ những quan điểm cho rằng Tượng nhân sư có niên đại cổ xưa hơn nhiều so với thời kỳ pharaoh Khafre.
Mối liên hệ giữa Tượng nhân sư và pharaoh Khafre càng rõ nét khi các nhà khảo cổ khai quật gian phòng mộ của tư tế phụ trách việc cúng tế pharaoh Khafre bị vùi lấp dưới sa mạc lân cận. Di tích này cho thấy ngay cả sau khi pharaoh Khafre qua đời hàng trăm năm, người Ai Cập vẫn duy trì các tế đàn thờ phụng vị vua này tới tận cuối thời Cổ Vương quốc.
Ngoài ra, đền thờ Sphinx nằm trước Tượng nhân sư cũng sở hữu kiến trúc độc đáo. Đây là công trình độc lập, bên trong từng đứng sừng sững các cột đá lớn cùng 12 vị trí đặt tượng pharaoh Khafre. Con số 12 gắn liền với 24 giờ trong ngày, phản ánh chu trình vận hành của thần Mặt Trời. Sự kết hợp này khẳng định Tượng nhân sư là trung tâm của một quần thể kiến trúc tôn giáo hùng vĩ, lưu giữ ký ức văn minh về quyền lực và sự vĩnh hằng.
Tham khảo: Sohu
Đức Khương
