Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang khiến ranh giới giữa một công cụ hỗ trợ con người và một công nghệ có thể bị khai thác cho mục đích nguy hiểm ngày càng trở thành vấn đề đáng quan tâm.
Khi AI có thể xử lý lượng thông tin lớn, tạo nội dung giả và hỗ trợ những hoạt động kỹ thuật phức tạp, nguy cơ bị lạm dụng cũng trở nên khó lường hơn.
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press của NBC phát sóng ngày 27/9, tỷ phú Bill Gates cảnh báo những hệ thống AI đủ mạnh có thể góp phần gây ra thảm họa với số người thiệt mạng lên tới 1 tỷ. Theo ông, mối nguy lớn nằm ở khả năng những người có ý đồ xấu tận dụng công nghệ để thực hiện các hành vi gây thiệt hại ở quy mô lớn.
Nhà đồng sáng lập Microsoft cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn mà năng lực của các công cụ AI có thể làm thay đổi đáng kể mức độ nguy hiểm của những hành vi tấn công. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về việc ai sẽ chịu trách nhiệm xác định giới hạn sử dụng và ngăn chặn những ứng dụng có nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng.
Khi AI trở thành công cụ khuếch đại sức tấn công
Một trong những thay đổi đáng chú ý mà AI mang lại là khả năng giúp người dùng thực hiện nhiều công việc phức tạp nhanh hơn, kể cả khi họ không có nhiều kinh nghiệm. Đối với các hoạt động bất hợp pháp, lợi thế này có thể khiến việc chuẩn bị và triển khai những hành vi gây hại trở nên dễ dàng hơn.
Các hình thức lừa đảo trực tuyến là ví dụ rõ ràng. Thay vì phải tự soạn từng tin nhắn hoặc tìm cách tiếp cận từng nạn nhân, kẻ gian có thể sử dụng AI để tạo nội dung thuyết phục, giả mạo hình ảnh, bắt chước giọng nói và điều chỉnh thông điệp theo từng đối tượng.
Bill Gates từng cảnh báo về tình huống kẻ lừa đảo giả giọng người thân để thông báo một sự cố khẩn cấp, sau đó yêu cầu nạn nhân chuyển tiền. Những nội dung giả mạo như vậy có thể khai thác sự tin tưởng và tâm lý hoảng loạn, khiến người nhận khó có thời gian kiểm chứng thông tin.
Tuy nhiên, theo những lo ngại được Gates đề cập trong các bài viết gần đây trên Gates Notes, nguy cơ đáng chú ý hơn nằm ở khả năng AI hỗ trợ những cuộc tấn công nhắm vào hệ thống công nghệ và cơ sở hạ tầng.
Chẳng hạn, AI có thể giúp phát hiện lỗ hổng phần mềm, một công việc vốn đòi hỏi kiến thức chuyên môn và nhiều thời gian. Nếu được sử dụng đúng mục đích, khả năng này giúp các chuyên gia an ninh mạng tìm ra điểm yếu để sửa chữa. Ngược lại, khi rơi vào tay kẻ tấn công, nó có thể trở thành công cụ hỗ trợ xâm nhập hệ thống.
Rủi ro sẽ không còn giới hạn trong phạm vi dữ liệu cá nhân nếu những mục tiêu bị nhắm tới là các dịch vụ thiết yếu. Bệnh viện, ngân hàng, hệ thống điện, cấp nước và những nền tảng phục vụ hoạt động công cộng đều có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng. Một sự cố nghiêm trọng tại những hệ thống này có thể gây gián đoạn dịch vụ và ảnh hưởng tới số lượng lớn người dân.
Ngoài an ninh mạng, lĩnh vực sinh học cũng nằm trong danh sách những nguy cơ được Gates quan tâm. AI có thể đẩy nhanh quá trình nghiên cứu thuốc và vaccine, nhưng những công cụ hỗ trợ nghiên cứu cũng có khả năng bị khai thác cho các mục đích nguy hiểm. Đây là bài toán phức tạp bởi cùng một năng lực công nghệ có thể phục vụ những mục tiêu hoàn toàn trái ngược nhau.
Doanh nghiệp không thể tự quyết định giới hạn an toàn
Từ những kịch bản trên, Gates cho rằng việc quản lý AI cần có sự tham gia của các cơ quan nhà nước, thay vì chỉ dựa vào những nguyên tắc do doanh nghiệp tự xây dựng.
Trong cuộc phỏng vấn ngày 27/9, ông đề cập đến vai trò của cơ quan thực thi pháp luật và các nhà hoạch định chính sách trong việc xác định biện pháp bảo vệ, thiết lập cơ chế giám sát và đưa ra những yêu cầu bắt buộc.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc các công ty có sẵn sàng kiểm soát sản phẩm của mình hay không, mà còn ở khả năng đánh giá những rủi ro có thể vượt ra ngoài phạm vi hoạt động của một doanh nghiệp. Một công cụ AI được phát triển tại một quốc gia có thể được sử dụng để tấn công mục tiêu ở quốc gia khác, khiến việc ứng phó đòi hỏi sự phối hợp rộng hơn.
Theo Gates, chính phủ cần hiểu rõ công nghệ trước khi xây dựng các quy định quản lý. Điều này bao gồm việc đánh giá khả năng mới của AI, xác định những tình huống có nguy cơ cao và chuẩn bị phương án ứng phó khi sự cố xảy ra.
Dù nhấn mạnh yêu cầu quản lý, ông không xem việc ngừng phát triển AI là giải pháp đơn giản. Những cá nhân hoặc tổ chức muốn sử dụng công nghệ cho mục đích xấu vẫn có thể tiếp tục tìm cách phát triển công cụ, ngay cả khi một số doanh nghiệp lựa chọn giảm tốc.
Vì vậy, bên cạnh quy định và giám sát, năng lực phòng thủ cũng cần được nâng cấp. Các tổ chức phải có khả năng phát hiện sớm những hành vi bất thường, khắc phục lỗ hổng và bảo vệ những hệ thống có vai trò quan trọng đối với đời sống.
Cảnh báo của Bill Gates cho thấy cuộc tranh luận về AI đang mở rộng từ câu chuyện năng suất và tăng trưởng sang vấn đề an ninh. Khi công nghệ có thể được sử dụng cho cả nghiên cứu, sản xuất lẫn các hoạt động gây hại, thách thức đặt ra không chỉ là phát triển AI nhanh đến đâu, mà còn là xây dựng những cơ chế đủ khả năng kiểm soát các hệ quả của nó.
Tham khảo NBC News
Huỳnh Duy
