Trong nhiều gia đình, chuyện con cái vào bếp phụ giúp cha mẹ vốn là điều đáng khuyến khích. Đó không chỉ là cách để người trẻ học thêm kỹ năng tự lập mà còn là dịp để các thành viên chia sẻ công việc, thể hiện sự quan tâm dành cho nhau. Thế nhưng, đôi khi một lời nhận xét thiếu tinh tế của người lớn lại khiến niềm vui ban đầu của con cái nhanh chóng biến thành cảm giác tủi thân, nhất là khi những cố gắng của mình không được nhìn nhận.
Một bài đăng trên mạng xã hội gần đây thu hút sự chú ý khi kể về một sinh viên năm hai hào hứng vào bếp nấu cơm cho cả gia đình. Mâm cơm được bày biện khá tươm tất với món cánh gà, chả và salad trứng. Thế nhưng, thay vì nhận được lời động viên, người con lại bị mẹ phê bình vì luộc trứng chưa đủ chín. Tủi thân, người này ngồi khóc và không muốn ăn cơm nữa.
Người chia sẻ câu chuyện cho biết, con đã tự tay chuẩn bị bữa ăn cho cả nhà, nhìn tổng thể cũng khá ổn, nhưng lời nhận xét đầu tiên nhận được lại xoay quanh một lỗi nhỏ trong món ăn. Chuyện tưởng chừng không đáng kể ấy khiến nhiều người chú ý, bởi phía sau một quả trứng chưa chín kỹ có thể là cảm giác hụt hẫng của người trẻ khi nỗ lực của mình không được ghi nhận.
Lời nói vô tình sắc hơn dao nhọn
Trong phần bình luận, không ít người kể lại những trải nghiệm tương tự. Có người nhớ hồi học lớp 5, lớp 6 từng thử làm món salad thịt bò với khoai tây chiên. Thành phẩm khi ấy chưa thành công: thịt bò dai, khoai tây bị cháy đen. Nhưng thay vì chê bai, mẹ và ông ngoại vẫn động viên rằng con đã cố gắng, món ăn dù chưa ngon nhưng vẫn có thể ăn được. Sau này, khi người con học xong ngành Quản trị dịch vụ khách sạn và tự tay làm món pasta cho bố, ông lại chê bai, thậm chí còn gọi thêm người khác cùng nhận xét. Từ đó, người con không còn muốn nấu ăn cho bố nữa.
Một người khác kể rằng từng dậy từ 5 giờ 30 sáng để nấu và bán đồ ăn sáng giúp mẹ, sau đó vẫn đi làm cả ngày. Nhưng khi mẹ trở về, những lời đầu tiên lại là chê nhà cửa bừa bộn, việc bán hàng không được nhiều và món ăn chưa ngon. Những câu chuyện khác cũng có chung một điểm: con cái hào hứng làm một việc gì đó để chia sẻ với gia đình, nhưng niềm vui nhanh chóng bị thay thế bằng cảm giác mình làm gì cũng chưa đủ tốt.
Ở chiều ngược lại, cũng có những phụ huynh rất vui khi thấy con biết vào bếp. Một người kể rằng khi con gái gọi video khoe món bánh xèo vừa chiên, người mẹ lập tức gọi cả bố vào xem và tự hào giới thiệu thành quả của con. Sự khác biệt đôi khi không nằm ở món ăn ngon đến đâu, mà ở cách cha mẹ đón nhận nỗ lực của con mình.
Thực tế, không phải mọi lời góp ý của cha mẹ đều là sự phủ nhận. Nếu món ăn chưa chín, quá mặn hay chưa hợp khẩu vị, người lớn hoàn toàn có thể chỉ cho con cách điều chỉnh. Trẻ cũng cần học cách tiếp nhận nhận xét, hiểu rằng không phải nỗ lực nào cũng lập tức tạo ra kết quả hoàn hảo. Tuy nhiên, góp ý để con tiến bộ khác với việc chỉ nhìn thấy thiếu sót mà bỏ qua toàn bộ công sức phía sau.
Một sinh viên năm hai có thể đã quen với việc tự chăm sóc bản thân, nhưng khi chủ động nấu một bữa cơm cho gia đình, đó vẫn là một hành động thể hiện sự quan tâm. Người ấy có thể đã mất thời gian chọn món, chuẩn bị nguyên liệu, đứng bếp và sắp xếp từng đĩa thức ăn. Nếu tất cả những điều đó bị gạt sang một bên chỉ vì một quả trứng chưa đạt yêu cầu, cảm giác thất vọng là điều dễ hiểu.
Đặc biệt, khi con cái còn nhỏ hoặc mới bắt đầu học một kỹ năng, lời động viên của cha mẹ có thể ảnh hưởng lớn đến việc các em có muốn tiếp tục thử sức hay không. Một câu nói như “Hôm nay con làm được nhiều món thế này là giỏi rồi, lần sau mình chú ý luộc trứng thêm một chút nhé” vừa ghi nhận nỗ lực, vừa giúp con biết mình cần cải thiện điều gì. Ngược lại, nếu mỗi lần chủ động làm việc nhà đều nhận về sự chê bai, trẻ có thể dần mất hứng thú, thậm chí chọn cách không làm nữa để tránh bị phê bình.
Điều đáng suy nghĩ là đôi khi cha mẹ không có ý làm con tổn thương. Người lớn đã quen với việc nấu nướng, dọn dẹp nên dễ xem những việc ấy là bình thường, trong khi với con, đó có thể là lần đầu tự tay chuẩn bị một bữa ăn cho cả nhà. Sự khác biệt trong cách nhìn khiến một lời nhận xét tưởng như vô thưởng vô phạt lại trở thành điều khiến con buồn lòng.
Dạy con biết làm việc nhà không chỉ là hướng dẫn cách nấu một món ăn hay hoàn thành một công việc cho đúng. Đó còn là quá trình giúp con cảm nhận rằng sự đóng góp của mình có ý nghĩa, dù thành quả ban đầu chưa hoàn hảo. Khi con chủ động làm điều gì đó cho gia đình, hãy nhìn thấy cả sự cố gắng chứ đừng chỉ chăm chăm vào lỗi sai.
Bởi đôi khi, điều khiến một đứa trẻ muốn tiếp tục vào bếp không phải là lời khen món ăn ngon, mà là cảm giác được trân trọng khi đã dành công sức để làm điều ấy cho những người mình yêu thương.
Hiểu Đan
