Sau căng thẳng leo thang, Mỹ và Iran đồng ý đàm phán là dấu hiệu tích cực, nhưng các cuộc đàm phán sắp tới sẽ hết sức khó khăn do quan điểm hai bên còn rất xa nhau. Ngoài chương trình hạt nhân, chính quyền Trump còn yêu cầu đưa vấn đề tên lửa đạn đạo, vai trò khu vực của Tehran, đặc biệt sự hỗ trợ của Iran đối với Hamas, Hezbollah và Houthi vào bất kỳ thỏa thuận mới nào. Trong khi đó, lập trường trước sau như một của Tehran là "khả năng phòng thủ và tên lửa của đất nước sẽ không bao giờ được đưa ra đàm phán".
Iran tuyên bố vẫn sẵn sàng cho chiến tranh nếu đàm phán thất bại, đồng thời cảnh báo bất kỳ cuộc xung đột tiềm ẩn nào cũng "có thể sẽ vượt ra ngoài biên giới của nước Cộng hòa Hồi giáo, bao trùm toàn bộ khu vực". Một cuộc chiến sẽ là thảm họa cho tất cả mọi người, các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực, lãnh thổ Israel sẽ là những mục tiêu trong trường hợp xảy ra một cuộc đối đầu quân sự.
Động thái chuẩn bị của Mỹ
Thời gian gần đây, theo lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Lầu Năm Góc đã triển khai một lực lượng quân sự lớn tới vùng biển Ấn Độ Dương chuẩn bị cho cuộc tấn công Iran. Tàu sân bay Abraham Lincoln dẫn đầu nhóm tàu chiến với 3 tàu khu trục đi kèm gồm tàu khu trục USS Frank E. Petersen Jr., tàu khu trục USS Sprunce và tàu khu trục USS Michael Murphy.
Tàu sân bay Abraham Lincoln mang theo các máy bay chiến đấu đa năng F/A-18E/F Super Hornet, tiêm kích tác chiến điện tử Boeing AA-18G Grüler, máy bay chiến đấu F-35C, máy bay trực thăng MH-60R/S và các thiết bị chiến tranh khác.
Điều quan trọng ở đây là tàu sân bay này có khả năng thực hiện tất cả các hoạt động phục vụ chiến đấu từ khâu trinh sát đến phát động các cuộc tấn công với cường độ khác nhau.
Các tàu khu trục ngoài việc tham gia chiến đấu trực tiếp, còn có nhiệm vụ bảo vệ giúp tàu sân bay có thể hoạt động an toàn. Ba tàu khu trục tạo thành một chiếc ô phòng không và tên lửa xung quanh tàu sân bay nhờ radar tầm xa và hệ thống đánh chặn chính xác, cho phép nó đối đầu với máy bay, tên lửa và máy bay không người lái trước khi tiếp cận tàu sân bay.
Ngoài nhóm tàu khu trục hải quân Mỹ trong khu vực có khả năng đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái, Lầu Năm Góc cũng đã triển khai thêm các hệ thống phòng thủ gồm tên lửa Patriot và THAAD trong phạm vi của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM).
Tham mưu trưởng quân đội Israel (IDF) Eyal Zamir sang Washington đề thảo luận với các quan chức Bộ Chiến tranh của Mỹ về phối hợp hành động trong cuộc tấn công Iran. Chuyến thăm này được tiến hành sau cuộc họp với Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper tại Tel Aviv. Điều này cho thấy Israel thúc đẩy mạnh mẽ một cuộc tấn công quyết định của Mỹ chống lại Iran.
Như vậy, các lực lượng của Mỹ sẵn sàng tấn công Iran, chỉ chờ lệnh của Tổng thống Trump.
Những rủi ro khi Mỹ tấn công Iran
Iran tuyên bố bất kỳ cuộc tấn công nào vào Iran cũng là “sự tuyên chiến” và việc đáp trả sẽ hết sức mạnh mẽ. Israel, trung tâm của thành phố Tel Aviv, các căn cứ của Mỹ trong khu vực sẽ nằm trong tầm ngắm của tên lửa và máy bay không người lái Iran, eo biển Hormuz có thể bị đóng.
Ngày 31/1/2026, Lãnh đạo tối cao Iran, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei tuyên bố: "Người Mỹ nên biết rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ vào Iran cũng sẽ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh khu vực. Chúng tôi không muốn tấn công bất kỳ quốc gia nào, nhưng dân tộc Iran sẽ giáng một đòn mạnh vào bất cứ ai tấn công và quấy rối chúng tôi".
Các chuyên gia cảnh báo rằng Iran có tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái có khả năng tấn công các mục tiêu ở cách xa hơn 2 nghìn km. Như vậy, các căn cứ của quân sự của Mỹ và Israel trong khu vực đều nằm trong tầm ngắm của Iran nếu chiến tranh xảy ra. Mặc dù chương trình tên lửa của Iran bị tổn thất trong cuộc chiến 12 ngày với Israel và Mỹ tháng 6/2025, nhưng đã được khôi phục trong những tháng gần đây. Một số bệ phóng được đặt ở vùng núi hiểm trở, Mỹ rất khó tiếp cận.
Trước những lời đe doạ tấn công Iran của Tổng thống Mỹ D. Trump, Nga và Trung Quốc kêu gọi Mỹ và Iran kiềm chế, không sử dụng vũ lực và chuyển sang đàm phán. Thư ký báo chí của Tổng thống Nga Dmitry Peskov nói: "Bất kỳ hành động mạnh mẽ nào cũng có thể tạo ra sự hỗn loạn trong khu vực, dẫn đến những hậu quả rất nguy hiểm đối với hệ thống an ninh".
Trong khi đó, kể từ cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào Iran tháng 6/2025, Nga và Trung Quốc đã tăng cường cung cấp vũ khí cho Iran. Hiện nay, các lô hàng vũ khí gồm nhiều thiết bị quân sự khác nhau đã và đang được Moscow và Bắc Kinh vận chuyển cấp tốc bằng máy bay quân sự cỡ lớn đến Tehran nhằm tăng cường khả năng phòng thủ và tấn công của Iran. Nga và Trung Quốc có quan hệ "Đối tác chiến lược toàn diện" với Iran.
Iran đang chuẩn bị thực hiện cuộc diễn tập quân sự chung với Nga và Trung Quốc mang tên "vành đai an ninh". Đây là cuộc diễn tập hải quân định kỳ, nhưng thời điểm hiện tại nó mang một ý nghĩa chính trị và quân sự đặc biệt.
Dấu hiệu tích cực
Washington hiểu các vấn đề trong quan hệ giữa Mỹ và Iran không thể giải quyết được bằng quân sự. Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết chính quyền của Tổng thống D. Trump đã thông báo cho Iran thông qua nhiều kênh rằng Washington sẵn sàng đàm phán một thỏa thuận toàn diện với Tehran.
Ngày 31/1/2026, sau những lời đe doạ tấn công Iran, ông Trump đã nói với các phóng viên trên máy bay Air Force One: "Tôi hy vọng Iran sẽ đàm phán một điều gì đó có thể chấp nhận được để đạt được một thỏa thuận thỏa đáng, theo đó họ phải từ bỏ vũ khí hạt nhân, họ nên làm điều đó. Tôi không biết liệu họ có làm không, nhưng họ đang trao đổi với chúng tôi. Họ trao đổi với chúng tôi một cách nghiêm túc".
Đại diện Mỹ tại NATO Matthew Whitaker nói, Washington không muốn gây bất ổn cho Iran, điều này có thể dẫn đến sự lặp lại của các sự kiện ở Libya sau vụ ám sát lãnh đạo nước này Muammar Gaddafi năm 2011.
Đáp lại tuyên bố của Tổng thống Trump, ngày 1/2/2026, Tổng thống Iran Massoud Bezeshkian nói: Tehran ưu tiên giải quyết các vấn đề thông qua ngoại giao, chiến tranh sẽ không có lợi cho Iran, Mỹ và khu vực.
Ngoại trưởng Iran Abbas Aragchi nói với CNN: "Việc đạt được một thỏa thuận công bằng và bình đẳng, đảm bảo Tehran không sở hữu vũ khí hạt nhân vẫn có thể đạt được, ngay cả trong một khoảng thời gian ngắn".
Theo dự kiến, đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Stephen Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sẽ gặp nhau ngày 6/2/2026 tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ để thảo luận về khả năng đạt được một thỏa thuận hạt nhân mới giữa Washington và Tehran.
Mỹ và Iran đồng ý đàm phán là dấu hiệu tích cực, tuy nhiên các cuộc đàm phán sắp tới sẽ hết sức khó khăn do quan điểm hai bên còn rất xa nhau. Ngoài chương trình hạt nhân, chính quyền Mỹ còn muốn đưa vấn đề tên lửa đạn đạo, vai trò khu vực của Tehran, đặc biệt sự hỗ trợ của Iran đối với Hamas, Hezbollah và Houthi ở Yemen vào bất kỳ thỏa thuận mới nào.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố "khả năng phòng thủ và tên lửa của đất nước sẽ không bao giờ được đưa ra đàm phán".
Nhiều nhà quan sát cho rằng, với một người như Tổng thống Trump, không thể loại trừ bất kỳ kịch bản nào.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai
(Nguyên Đại sứ Việt Nam tại UAE, Iraq và một số nước Trung Đông)
