Năm 2016, Pokémon Go không chỉ là một trò chơi trên điện thoại. Đó là một hiện tượng văn hóa toàn cầu. Từ công viên, quảng trường cho tới những con phố đông đúc, hàng triệu người vừa di chuyển vừa dán mắt vào màn hình điện thoại để săn tìm những sinh vật Pokémon ảo xuất hiện trong thế giới thực.
Ít ai ngờ rằng, gần một thập kỷ sau, những thao tác tưởng chừng vô hại ấy lại trở thành tâm điểm của một cuộc tranh luận liên quan đến công nghệ quân sự.
Theo thông tin do báo Hà Lan Trouw công bố, các dữ liệu quét môi trường mà người chơi Pokémon Go tạo ra thông qua tính năng AR Scan đã góp phần xây dựng nền tảng bản đồ hình ảnh phục vụ việc huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo do Niantic Spatial phát triển cùng đối tác Vantor, một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng và tình báo.
Quan hệ hợp tác giữa hai bên được công bố vào năm 2025 với mục tiêu phát triển một hệ thống định vị bằng hình ảnh có thể hoạt động như phương án dự phòng khi GPS gặp sự cố hoặc bị gây nhiễu. Trong bối cảnh xung đột hiện đại ngày càng phụ thuộc vào tín hiệu vệ tinh, khả năng giúp máy móc tự xác định vị trí bằng chính "đôi mắt" của mình được xem là một bước tiến đáng kể.
Để thực hiện điều đó, Niantic Spatial đã tận dụng kho dữ liệu không gian khổng lồ được tích lũy trong nhiều năm. Các bản quét do người chơi thực hiện tại công viên, cửa hàng, khu dân cư hay những địa điểm công cộng được tổng hợp thành những bản đồ hình ảnh 3D quy mô lớn.
Nhờ các bản đồ này, hệ thống AI có thể đối chiếu hình ảnh camera ghi nhận với dữ liệu đã học trước đó để xác định vị trí mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào tín hiệu vệ tinh.
Điều khiến dư luận chú ý không nằm ở bản thân công nghệ, bởi định vị thị giác đã là xu hướng được nghiên cứu trong nhiều năm qua. Vấn đề nằm ở chỗ nguồn dữ liệu ban đầu đến từ hàng triệu người chơi chỉ đơn giản nghĩ rằng họ đang tham gia một trò chơi giải trí.
Báo Trouw dẫn lời một người chơi tại Hà Lan cho biết ông tải Pokémon Go từ năm 2016 và chưa từng hình dung việc quét môi trường xung quanh lại có thể liên quan đến công nghệ phục vụ quốc phòng. Người này thậm chí từng quét cả căn hộ của mình và khẳng định rằng khi ấy ông "chỉ đang chơi một trò chơi".
Kể từ khi tính năng quét AR xuất hiện vào năm 2021, gần 30 tỷ lượt quét đã được ghi nhận. Quy mô khổng lồ của cơ sở dữ liệu này khiến nhiều người tin rằng nó đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển các mô hình AI không gian.
Vantor tuyên bố dữ liệu do người chơi Pokémon Go thu thập không được sử dụng trực tiếp để huấn luyện hệ thống dành cho drone. Tuy nhiên, tuyên bố này chưa đủ để xoa dịu những nghi ngờ. Không ít ý kiến cho rằng rất khó để đạt được mức độ hoàn thiện của công nghệ nếu không có sự hỗ trợ từ kho dữ liệu khổng lồ được tạo ra bởi cộng đồng người chơi.
Sau khi thông tin lan rộng, Niantic Spatial đã xác nhận với BGR rằng tính năng quét AR và việc chia sẻ dữ liệu từ Pokémon Go sang Niantic Spatial đã chấm dứt sau khi Scopely hoàn tất thương vụ mua lại trò chơi vào năm 2025 với giá 3,5 tỷ USD. Dẫu vậy, đại diện công ty cũng không phủ nhận việc các dữ liệu được thu thập trước thời điểm đó từng được sử dụng để xây dựng bản đồ phục vụ huấn luyện mô hình AI của Vantor.
Câu chuyện này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về giá trị thực sự của dữ liệu cá nhân trong kỷ nguyên số. Những cú chạm màn hình tưởng chừng vô thưởng vô phạt, những lần giơ điện thoại lên quét môi trường để đổi lấy vật phẩm trong game, có thể trở thành nguyên liệu cho các công nghệ vượt xa khỏi mục đích giải trí ban đầu.
Và có lẽ, bài học lớn nhất sau vụ việc không nằm ở việc người dùng có đọc kỹ các điều khoản sử dụng hay không. Nó nằm ở câu hỏi rộng hơn: liệu các công ty công nghệ đã minh bạch đến đâu về tương lai của những dữ liệu mà hàng triệu người tự nguyện cung cấp mỗi ngày, đôi khi chỉ vì muốn bắt được một Pokémon hiếm xuất hiện ngay trước mắt mình.
Tham khảo: BGR
Đức Khương
