Công nghệ deepfake đang bị tội phạm mạng lợi dụng để tạo ra các cuộc gọi video, clip giả mạo người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người nổi tiếng nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Các chuyên gia cảnh báo, chỉ bằng vài hình ảnh và đoạn ghi âm công khai trên mạng xã hội, kẻ xấu đã có thể dựng nên những video có khuôn mặt và giọng nói giống thật tới mức khó phân biệt.
Tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 diễn ra ngày 12/5 ở Hà Nội, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Giám đốc Tổ chức Chống lừa đảo, cho biết hiện nay xuất hiện nhiều kịch bản lừa đảo deepfake phổ biến như giả danh người thân gọi video mượn tiền, mạo danh lãnh đạo doanh nghiệp yêu cầu chuyển khoản khẩn hoặc sử dụng hình ảnh người nổi tiếng để quảng bá khóa học, sản phẩm và các dự án đầu tư giả mạo.
Theo Hiếu PC, điểm nguy hiểm là các video này ngày càng chân thực, khiến nhiều người mất cảnh giác vì “thấy đúng mặt, nghe đúng giọng”. Tuy nhiên, deepfake vẫn tồn tại nhiều dấu hiệu bất thường nếu quan sát kỹ.
“5 dấu hiệu bất thường cần nhận ra
1. Khẩu hình không khớp lời nói
2. Ánh mắt + hàm răng thiếu tự nhiên
3. Ánh sáng mặt lệch môi trường
4. Giọng nói đều, cảm xúc không thật
5. Bối cảnh bị mờ hoặc méo”
Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là khẩu hình không khớp với lời nói, đặc biệt khi nhân vật nói nhanh hoặc quay ngang mặt. Ánh mắt trong video deepfake thường thiếu tự nhiên, ít chớp mắt hoặc chuyển động không đồng bộ với biểu cảm khuôn mặt.
Ngoài ra, phần hàm răng và vùng miệng cũng thường xuất hiện lỗi như méo hình, thiếu chi tiết hoặc chuyển động bất thường. Ánh sáng và bóng đổ trên gương mặt đôi khi không đồng nhất với bối cảnh xung quanh, tạo cảm giác “giả” nếu quan sát kỹ.
Hiếu PC cho biết giọng nói deepfake thường khá đều đều, thiếu cảm xúc thật. Da mặt nhân vật trong video cũng có xu hướng quá mịn, “mượt như sơn”, trong khi bối cảnh phía sau có thể bị mờ hoặc méo nhẹ do AI xử lý chưa hoàn hảo. Bàn tay và biểu cảm khuôn mặt cũng là những chi tiết dễ lộ dấu vết giả mạo.
Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh người dùng không nên chỉ cố phân biệt video thật hay giả bằng mắt thường, bởi công nghệ AI đang phát triển rất nhanh. Điều quan trọng hơn là phải kiểm tra tính hợp lý của yêu cầu trong cuộc gọi.
Theo đó, khi nhận được yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm, người dân nên áp dụng “nguyên tắc 5 giây”: Dừng lại vài giây để kiểm tra, sau đó gọi lại bằng số điện thoại đã lưu hoặc xác minh qua một kênh liên lạc khác như Zalo, WhatsApp. Nếu vẫn còn nghi ngờ, tuyệt đối không chuyển tiền.
Huỳnh Duy
