Li Ting, 26 tuổi, ở Trung Quốc qua đời vì viêm tụy cấp nặng chỉ sau năm ngày nhập viện. Nguyên nhân không phải do tai nạn hay di truyền, mà từ thói quen ăn uống kéo dài ba năm với sáu loại thực phẩm gây hại. Bác sĩ điều trị nhận định: "Tuyến tụy của cô ấy đã quá tải mãn tính, và cơn ăn uống cuối cùng chính là giọt nước tràn ly."
Li Ting làm việc tại một công ty internet với lịch trình bận rộn. Bàn làm việc luôn có trà sữa, bữa trưa là gà rán và khoai tây chiên, tối thì lẩu nhiều dầu mỡ. Cuối tuần gặp bạn bè nhậu nướng, rồi lại ăn kiêng khắc nghiệt vài ngày khi thấy tăng cân.
Tuần cuối cùng, cô làm thêm giờ liên tục, chỉ sống bằng trà sữa và đồ chiên. Tối thứ Sáu ăn lẩu cay với ba chai bia, về nhà đau bụng dữ dội. Tưởng ngộ độc nên tự uống thuốc, nhưng cơn đau ngày càng tăng kèm nôn mửa và sốt cao. Khi đến viện, kết quả chẩn đoán: viêm tụy cấp nặng, hoại tử tụy và suy đa tạng.
Viêm tụy là hiện tượng "tự tiêu hóa" - dịch tụy trào ngược, các enzyme tiêu hóa phá hủy chính tuyến tụy và cơ quan xung quanh. Cơn đau được mô tả như "bị xé toạc và nghiền nát", vượt xa sỏi mật hay sỏi thận. Tỷ lệ tử vong của viêm tụy cấp nặng lên tới 30-50%, và người sống sót có thể mắc tiểu đường hoặc viêm tụy mãn tính.
Nghiên cứu năm 2024 trên Advances in Clinical Medicine cho thấy 82% trường hợp viêm tụy ở người 18-35 tuổi liên quan đến chế độ ăn nhiều chất béo, đồ uống có cồn và ăn quá nhiều. Tuyến tụy có sức chịu đựng mạnh nhưng tổn thương lâu dài sẽ khiến nó "suy sụp".
6 loại thực phẩm là kẻ thù của tuyến tụy
Trà sữa nhiều đường
Một ly 500ml chứa khoảng 50 gram đường (12 viên đường), cộng chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Đường kích thích tiết insulin quá mức, chất béo chuyển hóa làm tuyến tụy hoạt động liên tục. Kem không sữa và phụ gia gây viêm mãn tính, tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy. Ngay cả trà sữa giảm đường vẫn vượt khuyến nghị của WHO (25 gram/ngày).
Lẩu dầu mỡ
Một phần lẩu chứa hơn 100 gram chất béo (gấp 1,5 lần khuyến nghị hàng ngày), kèm protein cao và vị cay. Kết hợp rượu làm tăng nguy cơ viêm tụy lên 8 lần - rượu co thắt ống tụy, cản trở dòng chảy dịch, gây "tự tiêu hóa". Thói quen "vừa uống rượu vừa nướng" của giới trẻ đẩy tuyến tụy đến bờ vực.
Đồ uống có cồn
Uống nhiều trong thời gian ngắn gây viêm cấp, uống lâu dài dẫn đến xơ hóa và viêm mãn tính. Xu hướng "say bí tỉ cuối tuần" nguy hiểm hơn uống ít mỗi ngày vì tuyến tụy chịu kích thích cực lớn mà không có thời gian phục hồi.
Đồ chiên rán nhiều lần
Gà rán, khoai tây chiên, bánh quẩy chứa nhiều chất béo. Dầu chiên tái sử dụng tạo sản phẩm oxy hóa và gốc tự do, kích thích tế bào tuyến tụy. Người ăn đồ chiên hàng ngày có nguy cơ viêm tụy cao gấp 3,2 lần. Khi "thỉnh thoảng" trở thành "vài lần mỗi tuần", tuyến tụy bị tổn thương liên tục.
Chế độ ăn kiêng khắc nghiệt
Nhịn đói - ăn quá nhiều làm tuyến tụy "lo lắng", khi ăn trở lại sẽ tiết dịch điên cuồng. Chu kỳ này gây tích tụ dịch tụy, dẫn đến viêm. Ăn kiêng khắc nghiệt còn gây rối loạn chuyển hóa, tiết insulin bất thường, tiềm ẩn nguy cơ tiểu đường.
Thanh năng lượng thay thế bữa ăn
Chứa chất tạo ngọt nhân tạo kích thích tiết insulin, chất béo và protein chế biến kích thích tiết dịch tụy. Không thể thay thế dinh dưỡng tự nhiên, sử dụng lâu dài gây mất cân bằng dinh dưỡng và ảnh hưởng chức năng tuyến tụy.
Thay thói quen, bảo vệ sức khỏe
- Người trẻ cần từ bỏ thói quen "thả ga", giảm trà sữa và đồ chiên, chỉ ăn lẩu/nướng tối đa một lần mỗi tuần. Ăn đều ba bữa, tránh bỏ bữa hoặc ăn quá nhiều. Giảm cân bằng "kiểm soát ăn uống và vận động", không ăn kiêng khắc nghiệt.
- Người cao tuổi duy trì chế độ thanh đạm, giảm thực phẩm nhiều chất béo và cảnh giác "chất béo ẩn" (bơ đậu phộng, nước cốt dừa, bánh chiên). Nhai kỹ, ăn chậm, tránh ăn quá no.
- Thanh thiếu niên tránh thức ăn nhanh, ăn nhiều rau trái, ngũ cốc nguyên hạt và protein chất lượng cao. Cha mẹ hướng dẫn con không "thay bữa ăn bằng đồ ăn vặt".
- Phụ nữ mang thai ăn ít chất béo, ít đường để kiểm soát tăng cân. Giảm trái cây ngọt, đồ ngọt và chiên rán. Tránh rượu bia, ăn quá nhiều, theo dõi đường huyết thường xuyên.
Khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu này, hãy cảnh giác: đau bụng trên dữ dội, buồn nôn, nôn mửa, sốt cao kéo dài - đến viện ngay. Khám định kỳ mỗi năm, đặc biệt người có thói quen ăn uống kém hoặc tiền sử gia đình.
Tuyến tụy là "người bảo vệ thầm lặng" của cơ thể, không cần thực phẩm bổ sung đặc biệt mà chỉ cần thói quen ăn uống tốt. Sức khỏe cần được chăm sóc cẩn thận - giảm một cốc trà sữa, một phần chiên rán, một bữa quá no là cách tốt nhất bảo vệ tuyến tụy. Hãy trân trọng chế độ ăn lành mạnh để cuộc sống không gặp rủi ro không đáng có.
Theo Toutiao
Minh Ánh
