Ngành tôm hùm Cuba gặp khó khăn
Trong bối cảnh kinh tế tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, Cuba đang đặt kỳ vọng vào một dự án nuôi tôm hùm quy mô nhỏ với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Việt Nam nhằm từng bước phục hồi ngành thủy sản vốn suy giảm nghiêm trọng suốt nhiều năm qua.
Dự án được triển khai tại thị trấn Quemado de Güines, tỉnh Villa Clara, do công ty nhà nước Cahamar vận hành. Đây là mô hình nuôi tôm hùm trong lồng nổi, nằm trong khuôn khổ chương trình hợp tác thủy sản giữa Havana và Hà Nội.
Theo ông Rufino Rodríguez Sarduy – phụ trách hoạt động khai thác thủy sản của Cahamar – sau khoảng một năm rưỡi triển khai, mô hình bước đầu ghi nhận kết quả khả quan.
"Tỷ lệ sống sót hiện đạt 100%, điều đó cho thấy tôm hùm phát triển rất tốt", ông nói với truyền thông địa phương.
Tính đến nay, trang trại đã xuất khẩu tổng cộng 816 kg tôm hùm qua ba đợt thu hoạch, với trọng lượng trung bình khoảng 573 gram mỗi con.
Tuy nhiên, quy mô này vẫn bị xem là rất nhỏ nếu so với quá khứ huy hoàng của ngành thủy sản Cuba. Năm 2024, cả nước chỉ khai thác được khoảng 136 tấn tôm hùm, trong khi vào thập niên 1980, sản lượng trung bình mỗi năm từng vượt 11.500 tấn.
Sang những năm 1990, sản lượng giảm còn khoảng 9.300 tấn/năm và tiếp tục lao dốc xuống hơn 6.200 tấn trong giai đoạn 2000-2007. Những năm gần đây, đà suy giảm vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.
Không chỉ giảm về sản lượng, kích cỡ tôm hùm hiện nay cũng nhỏ hơn đáng kể. Trong khi một con tôm hùm Cuba trưởng thành thường nặng trên 700 gram, sản phẩm từ mô hình thí điểm hiện chỉ đạt mức trung bình hơn 500 gram.
Cuba muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam
Dù quy mô và kết quả còn khiêm tốn, phía Cuba vẫn đánh giá cao vai trò hỗ trợ từ Việt Nam và muốn tiếp tục mở rộng mô hình. Ban lãnh đạo Cahamar cho biết đang lên kế hoạch bổ sung thêm 20 lồng nuôi trong thời gian tới.
Trước đó, khi giới thiệu dự án vào năm ngoái, phía Cuba cho biết họ đã nuôi khoảng 1.500 cá thể tôm hùm trong 6 lồng nổi, với tốc độ tăng trọng khoảng 120 gram mỗi tháng.
Nếu duy trì mức tăng trưởng này, nhiều cá thể tôm hùm hiện nay về lý thuyết có thể đạt trọng lượng hơn 1 kg. Tuy nhiên, số liệu mới công bố lại thấp hơn đáng kể, khiến một số chuyên gia đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của mô hình.
Dù vậy, đây vẫn được xem là một phần quan trọng trong giai đoạn thứ ba của chương trình "Hỗ trợ Cuba trong giai đoạn nuôi trồng thủy sản" do Việt Nam và Cuba triển khai từ năm 2009.
Mục tiêu của chương trình là phát triển các mô hình nuôi thủy sản chủ lực như tôm và tôm hùm nhằm tăng nguồn cung thực phẩm và tạo ra mặt hàng xuất khẩu cho Cuba.
Việt Nam để lại dấu ấn trong nông nghiệp Cuba
Những năm gần đây, các chuyên gia Việt Nam tham gia ngày càng nhiều vào các dự án nông nghiệp tại Cuba, đặc biệt trong lĩnh vực lúa gạo.
Công ty Agri VMA của Việt Nam hiện là doanh nghiệp nước ngoài đầu tiên được Cuba cho thuê đất để canh tác lúa, với diện tích ban đầu khoảng 1.000 ha tại Palacios, tỉnh Pinar del Río. Theo kế hoạch, quy mô này sẽ được mở rộng lên 5.000 ha trong vòng ba năm.
Giống lúa do phía Việt Nam đưa vào canh tác cho năng suất hơn 7,2 tấn/ha, cao gần gấp ba lần mức phổ biến khoảng 2-2,5 tấn/ha của nông dân Cuba hiện nay.
Kinh nghiệm từ Việt Nam được cho là đặc biệt cần thiết khi ngành thủy sản Cuba đang suy giảm nghiêm trọng. Sản lượng tôm của nước này từng đạt khoảng 6.900 tấn năm 2019 nhưng đến năm 2024 chỉ còn khoảng 1.100 tấn, tương đương mức giảm tới 84%.
Đối với tôm hùm, sản lượng đuôi tôm – mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao – cũng giảm khoảng 45% chỉ trong 5 năm, từ gần 249 tấn xuống còn 136 tấn.
Khó khăn chồng chất
Tình hình càng trở nên khó khăn sau vụ hỏa hoạn lớn xảy ra hồi tháng 10/2025 tại Công ty Chế biến Thủy sản Công nghiệp ở La Coloma, tỉnh Pinar del Río.
Đây là nhà máy chịu trách nhiệm chế biến khoảng 45% sản lượng tôm hùm và 80% cá ngừ vằn của Cuba – những mặt hàng mang lại nguồn ngoại tệ quan trọng cho quốc đảo Caribe.
Nhà chức trách Cuba ước tính cần khoảng 110 triệu peso, tương đương khoảng 200.000 USD theo tỷ giá phi chính thức, để khắc phục thiệt hại. Phần lớn chi phí phải thanh toán bằng ngoại tệ, trong bối cảnh Cuba đang gặp những khó khăn đáng kể trong nguồn lực tài chính.
Giữa bức tranh nhiều gam màu xám của ngành thủy sản Cuba, dự án nuôi tôm hùm với sự hỗ trợ từ Việt Nam dù còn nhỏ bé vẫn được xem là một phép thử đáng chú ý trong nỗ lực phục hồi sản xuất và tìm lại vị thế xuất khẩu từng là niềm tự hào của quốc gia này.
Theo Havana Times
Ngọc Minh
