Năm 2011, khi iPhone 4 trở thành món đồ công nghệ được nhiều người trẻ Trung Quốc ao ước, Vương Thượng Côn (tên nhân vật theo nguồn tin) mới 17 tuổi. Trong khi một số bạn học đã sở hữu chiếc điện thoại của Apple, gia đình Vương không đủ điều kiện để đáp ứng mong muốn của con trai.
Cha mẹ Vương làm lao động phổ thông, thu nhập chỉ đủ trang trải những nhu cầu thiết yếu. Mỗi tháng, cậu nhận khoảng 300 nhân dân tệ tiền sinh hoạt phí. Dù đã tìm việc phát tờ rơi và làm thêm trong kỳ nghỉ đông, số tiền tiết kiệm được vẫn không đủ mua chiếc điện thoại mong muốn.
Trong bối cảnh đó, một quảng cáo trên mạng về việc bán thận với giá hơn 20.000 nhân dân tệ đã thu hút sự chú ý của Vương. Nội dung quảng cáo cho rằng con người vẫn có thể sống bình thường với một quả thận, qua đó khiến việc bán một quả thận trở thành lựa chọn mà cậu cho là có thể chấp nhận.
Tháng 4/2011, Vương tìm đến một nhóm môi giới hoạt động trái phép và đồng ý bán thận phải với giá 22.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 81 triệu đồng theo tỷ giá được quy đổi trong các bài viết về vụ việc.
Ngày 28/4/2011, ca phẫu thuật được thực hiện tại một cơ sở y tế tư nhân ở thành phố Sâm Châu, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Theo thông tin được đăng tải, Vương chỉ nhận được 10.000 nhân dân tệ tiền đặt cọc, thấp hơn nhiều so với số tiền đã thỏa thuận.
Sau ca mổ, điều Vương mong muốn nhất là sở hữu những món đồ công nghệ đang được bạn bè sử dụng. Tuy nhiên, cái giá thực sự của quyết định này chỉ dần bộc lộ khi sức khỏe của cậu suy giảm.
Khoảng ba tháng sau ca phẫu thuật, Vương xuất hiện các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Vết mổ bị nhiễm trùng, chức năng quả thận còn lại suy giảm và khả năng vận động bị ảnh hưởng. Tình trạng bệnh khiến cậu không thể tiếp tục sinh hoạt như trước.
Từ một thiếu niên đang ở tuổi trưởng thành, Vương trở thành người cần được chăm sóc thường xuyên. Việc điều trị bằng phương pháp lọc máu kéo theo chi phí lớn, trong khi gia đình vốn có điều kiện kinh tế khó khăn. Cha mẹ phải dành phần lớn thời gian chăm sóc con, khiến gánh nặng tài chính càng tăng.
Chiếc iPhone 4 từng là mục tiêu mà Vương sẵn sàng đánh đổi sức khỏe để có được rồi cũng dần trở nên lỗi thời. Giá trị sử dụng của thiết bị suy giảm theo thời gian, nhưng những tổn thương sau ca phẫu thuật không thể biến mất cùng vòng đời sản phẩm.
Câu chuyện vì thế không chỉ xoay quanh một quyết định bồng bột của tuổi trẻ. Nó còn cho thấy khoảng cách lớn giữa giá trị nhất thời của một món đồ công nghệ và hậu quả lâu dài mà một lựa chọn thiếu cân nhắc có thể gây ra.
Vụ việc của Vương gây chú ý tại Trung Quốc, đồng thời làm lộ ra những hoạt động môi giới mua bán nội tạng trái phép. Theo các thông tin được công bố về vụ án, quá trình điều tra phát hiện nhiều mắt xích tham gia, từ khâu tìm kiếm người bán, làm giả giấy tờ cho đến tổ chức phẫu thuật.
Một chi tiết đáng chú ý là sự chênh lệch giữa số tiền người bán nhận được và giá trị mà các đối tượng trung gian thu về. Theo bài viết gốc, quả thận sau khi được lấy ra có thể được đưa vào mạng lưới giao dịch với mức giá lên tới hàng trăm nghìn USD. Trong khi đó, người trực tiếp chịu rủi ro về sức khỏe lại chỉ nhận được một phần nhỏ số tiền giao dịch.
Năm 2012, Tòa án quận Bắc Hồ, tỉnh Hồ Nam, tuyên án đối với các bị cáo liên quan. Theo nguồn tin được dẫn lại, người cầm đầu nhận mức án 5 năm tù, trong khi tám bị cáo khác bị phạt từ 2 đến 4 năm tù. Vương được bồi thường 1,47 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 5,4 tỷ đồng theo tỷ giá quy đổi trong bài viết.
Khoản bồi thường có thể hỗ trợ chi phí sinh hoạt và điều trị, nhưng không thể khôi phục sức khỏe đã mất. Đối với người phải điều trị trong thời gian dài, hậu quả của việc mua bán nội tạng còn nằm ở sự phụ thuộc vào chăm sóc y tế, những giới hạn trong sinh hoạt và cơ hội phát triển bị bỏ lỡ.
Vụ án cũng góp phần thu hút sự chú ý của dư luận đối với hoạt động mua bán nội tạng trái phép và những lỗ hổng trong công tác quản lý. Tuy nhiên, các thông tin về những thay đổi chính sách cụ thể sau vụ việc cần được đối chiếu với văn bản pháp luật Trung Quốc trước khi xác định mối quan hệ trực tiếp giữa vụ án và quá trình sửa đổi quy định.
Hơn 15 năm sau sự việc, câu chuyện bán thận mua iPhone vẫn thường được nhắc lại trên mạng xã hội. Trong nhiều trường hợp, nó trở thành một câu chuyện gây sốc hoặc đề tài đùa cợt. Nhưng phía sau cụm từ ngắn gọn ấy là một vụ án mua bán nội tạng và cuộc sống bị ảnh hưởng lâu dài của một người trẻ.
Thời điểm iPhone 4 ra mắt, điện thoại thông minh bắt đầu trở thành biểu tượng của xu hướng tiêu dùng mới tại nhiều thị trường. Với một bộ phận người dùng, thiết bị không chỉ đáp ứng nhu cầu liên lạc mà còn thể hiện khả năng tài chính và vị thế trong nhóm bạn bè.
Áp lực sở hữu những sản phẩm được ưa chuộng có thể trở nên lớn hơn khi người trẻ liên tục so sánh bản thân với người xung quanh. Trong trường hợp của Vương, mong muốn có điện thoại như bạn học, kết hợp với hoàn cảnh gia đình không đáp ứng được nhu cầu, đã góp phần dẫn đến một quyết định nguy hiểm.
Dù vậy, không thể quy toàn bộ bi kịch cho sức hút của một thương hiệu hay một sản phẩm. Vụ việc còn đặt ra vấn đề về hoạt động môi giới trái phép, khả năng tiếp cận thông tin của người chưa thành niên và trách nhiệm của những đối tượng lợi dụng hoàn cảnh kinh tế để lôi kéo người khác bán nội tạng.
Theo Sohu
Huỳnh Duy
