Trong hình dung của số đông, những khu vực lưu trữ chất thải hạt nhân luôn gắn liền với hình ảnh chết chóc, nơi mức độ phóng xạ có thể hủy hoại sinh mệnh chỉ trong tích tắc.
Một kịch bản giả định đầy ám ảnh thường được đặt ra: điều gì sẽ xảy ra nếu một người vô tình trượt chân ngã xuống bể chứa nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng? Liệu cơ thể có bị nhiễm độc phóng xạ tức thì, hay thậm chí biến đổi hình dạng như những thước phim khoa học viễn tưởng?
Câu trả lời từ các dữ liệu khoa học thực tế lại hoàn toàn trái ngược với những nỗi sợ hãi thông thường.
Trước hết, cần hiểu rõ bản chất của những chiếc bể chứa này. Đây là các bồn nước khổng lồ được xây dựng chuyên biệt để làm mát các thanh nhiên liệu vừa rút ra khỏi lò phản ứng hạt nhân.
Trong quá trình vận hành kéo dài từ 3 đến 6 năm bên trong lò phản ứng, các thanh nhiên liệu này đạt tới mức nhiệt khủng khiếp, lên tới 2.800 độ C (tương đương 5.092 độ F).
Khi không còn đạt hiệu suất phát điện, chúng bị thải loại nhưng vẫn là loại rác thải nguy hiểm bậc nhất hành tinh: chúng liên tục phát ra lượng bức xạ độc hại cực lớn và quá trình này sẽ kéo dài suốt 10.000 năm tiếp theo. Không một bãi rác thông thường nào trên thế giới có thể dung nạp loại vật liệu này.
Giải pháp tối ưu được áp dụng chính là nhấn chìm chúng xuống nước. Nước không chỉ đảm nhận nhiệm vụ làm mát các thanh nhiên liệu trong nhiều thập kỷ, mà còn là một tấm lá chắn sinh học hoàn hảo. Thành phần hydro trong nước có khả năng hấp thụ và làm chệch hướng các tia bức xạ va chạm vào nó.
Chính nhờ cơ chế che chắn tự nhiên này, các nhân viên kỹ thuật có thể đi lại, đứng quan sát ngay cạnh miệng bể mà không phải chịu bất kỳ tổn hại nào về mặt sức khỏe.
Nếu không may rơi xuống bể, cảm giác đầu tiên ập đến không phải là sự buốt giá hay cảm giác rát bỏng của bức xạ, mà là nhiệt độ của nước. Chiếc bể này duy trì mức nhiệt khoảng 30 độ C (tương đương 86 độ F) - thấp hơn một chút so với bồn tắm nước nóng nhưng ấm hơn đáng kể so với một bể bơi giải nhiệt ngày hè.
Mối hiểm họa thực sự duy nhất có thể đe dọa tính mạng người rơi vào bể chỉ xuất hiện nếu hệ thống tuần hoàn nước vô tình bị ngắt. Các thanh nhiên liệu dưới đáy tỏa ra lượng nhiệt khổng lồ, do đó bể nước phải liên tục luân chuyển dòng chảy để giữ mát.
Nếu dòng nước ngừng lưu thông, nhiệt lượng tích tụ sẽ đun sôi bể nước, khiến nước bốc hơi dần và biến môi trường này thành một lò thiêu biến mọi thứ thành tro than.
Tuy nhiên, nếu hệ thống kỹ thuật vẫn vận hành bình thường, người rơi xuống bể sẽ không gặp bất kỳ nguy hiểm nào về bức xạ. Mọi suy đoán về việc bị nhiễm độc phóng xạ cấp tính, cơ thể biến thành màu xanh hay đột biến gen phát sinh siêu năng lực đều chỉ là sự tưởng tượng. Nước bảo vệ những người đứng trên bờ và cũng bảo vệ chính người đang nổi trên mặt nước.
Các tính toán khoa học chỉ ra rằng, miễn là không lặn sâu vài mét xuống đáy để tiếp xúc trực tiếp với các thanh nhiên liệu, một người về mặt lý thuyết có thể bơi lội liên tục cho đến khi da dẻ nhăn nheo như quả nho khô mà cơ thể vẫn hoàn toàn khỏe mạnh.
Đáng ngạc nhiên hơn, môi trường nước trong bể chứa nhiên liệu hạt nhân thậm chí còn sạch sẽ và an toàn hơn phần lớn các bể bơi công cộng thông thường. Ở đây hoàn toàn không có vi khuẩn, vi trùng hay việc trẻ em tiểu tiện ra nước.
Việc bơi lội trên bề mặt bể chứa này chỉ khiến cơ thể tiếp xúc với lượng bức xạ còn ít hơn mức bức xạ tự nhiên mà mỗi người phải nhận trong đời sống thường nhật. Hàng ngày, con người vẫn hấp thụ một lượng nhỏ bức xạ từ các quy trình y tế như chụp X-quang, chụp cắt lớp vi tính (CT), từ việc sử dụng các loại nhiên liệu như khí đốt, than đá, hay thậm chí từ chính màn hình tivi và các thiết bị điện tử.
Bơi trong một bể chứa nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng vì thế không nguy hiểm hơn việc ngồi theo dõi một video giải thích khoa học thông thường. Nơi lưu trữ thứ phế thải nguyên tử độc hại bậc nhất hóa ra lại là một không gian phẳng lặng, tĩnh mịch đến tẻ nhạt, khác xa với những nỗi hoang mang truyền kiếp của con người về năng lượng hạt nhân.
Đức Khương
