Khi một doanh nghiệp công nghệ lõi cho ngành ô tô toàn cầu như Analog Devices (ADI) đưa ra đánh giá về một thị trường, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở lời khen. Trong phiên hỏi đáp sau buổi chia sẻ về công nghệ xe điện và xe được định nghĩa bằng phần mềm, ông George Chia, Giám đốc Kinh doanh Khu vực ASEAN của Analog Devices (ADI), đã lần lượt trả lời nhiều câu hỏi xoay quanh vị thế của Việt Nam trong bức tranh công nghệ ô tô khu vực.
Xuyên suốt các câu trả lời, một chủ đề được nhắc đi nhắc lại: Việt Nam đang ở vị trí khác biệt so với phần còn lại của ASEAN. Nhưng khi được hỏi trực tiếp để so sánh Việt Nam với những thị trường mà ADI đã hoạt động trong nhiều năm, câu trả lời của vị Giám đốc mới thực sự cho thấy bức tranh đầy đủ, gồm cả điểm mạnh lẫn một khoảng trống ít người ngờ tới.
Việt Nam đi trước ASEAN một bước, nhờ một doanh nghiệp nội địa
Ngay từ câu hỏi mở đầu, đại diện ADI đã nêu quan điểm rằng tốc độ ứng dụng công nghệ xe điện tại Việt Nam đang diễn ra rất nhanh, phần lớn nhờ có một doanh nghiệp nội địa mạnh dẫn dắt thị trường và bắt đầu triển khai các công nghệ xe được định nghĩa bằng phần mềm (SDV). "Xét về khả năng ứng dụng công nghệ cũng như năng lực thiết kế ngay tại địa phương, tôi cho rằng Việt Nam đang làm rất tốt", ông nói.
Điểm khác biệt được nhấn mạnh là trong khi nhiều quốc gia ASEAN khác vẫn chủ yếu tập trung vào tiêu dùng xe điện, nhập khẩu hoặc lắp ráp, Việt Nam đã bắt đầu tham gia vào khâu thiết kế và phát triển công nghệ, một bước tiến mà theo ông là "đáng ghi nhận".
Hạ tầng viễn thông cũng được đánh giá cao. ADI cho biết công ty đã tham gia hợp tác trong quá trình Việt Nam triển khai 5G, đạt khoảng 90% vùng phủ toàn quốc chỉ trong hai năm, một tốc độ được mô tả là "rất ấn tượng". Ông cho rằng bài toán tiếp theo không còn là mở rộng hạ tầng mà là khai thác giá trị của nó thông qua các ứng dụng như thanh toán số, giao thông thông minh và tự động hóa công nghiệp.
Câu hỏi bị bỏ ngỏ: Việt Nam đứng ở đâu nếu so sánh trực tiếp?
Những đánh giá tích cực này đặt ra một câu hỏi tự nhiên: nếu so với các thị trường ASEAN mà ADI đã có nhiều năm kinh nghiệm, cụ thể là Thái Lan, Singapore và Malaysia, thì Việt Nam thực sự đứng ở đâu? Đây chính là nội dung được xoáy sâu trong phần hỏi đáp, khi có ý kiến đặt vấn đề trực diện: Việt Nam đang có lợi thế gì so với các quốc gia này, và ngược lại, có thể học hỏi điều gì từ họ?
Câu trả lời của đại diện ADI cho thấy một sự thẳng thắn hiếm thấy, khi ông không chỉ liệt kê thế mạnh của Việt Nam mà còn chỉ ra rõ một điểm yếu cụ thể.
Về thế mạnh, ông xác định ba yếu tố cộng hưởng. Thứ nhất là "định hướng rất rõ ràng và mạnh mẽ từ Chính phủ trong việc thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ", tạo ra "tác động tích cực lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế". Thứ hai là sự hiện diện của một doanh nghiệp nội địa quy mô lớn đang dẫn dắt quá trình phát triển công nghệ. Thứ ba là một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động với nhiều doanh nhân trẻ. "Mặc dù các quốc gia khác cũng có những thế mạnh riêng, nhưng động lực phát triển công nghệ tại Việt Nam nổi bật hơn nhờ sự kết hợp giữa định hướng mạnh mẽ từ Chính phủ, các doanh nghiệp lớn trong nước và cộng đồng startup rất năng động", ông nhận định.
Điều khiến vị Giám đốc này chú ý nhất, theo lời ông, lại là một hiện tượng xã hội chứ không phải chính sách hay doanh nghiệp: dòng người Việt du học trở về nước để khởi nghiệp. "Nhiều sinh viên sau khi học tập ở nước ngoài đã lựa chọn quay trở về để khởi nghiệp hoặc phát triển công nghệ trong nước. Họ mang những kiến thức và kinh nghiệm quốc tế trở lại Việt Nam để tạo ra giá trị mới", ông nói, đồng thời khẳng định "đây là điều tôi chưa thấy phổ biến ở nhiều quốc gia khác".
Điểm yếu duy nhất: Tiếng Anh
Nhưng ngay sau lời khen, câu trả lời chuyển hướng sang phần thẳng thắn nhất của toàn bộ phiên hỏi đáp. Khi được hỏi Việt Nam có thể học hỏi điều gì từ các nước láng giềng, đại diện ADI không né tránh: khả năng sử dụng tiếng Anh.
"Các kỹ sư ở một số quốc gia trong khu vực thường tự tin hơn khi làm việc bằng tiếng Anh. Điều này giúp họ tiếp cận tài liệu kỹ thuật, hợp tác quốc tế và tiếp thu công nghệ mới nhanh hơn", ông chia sẻ. Đây không phải một nhận xét mang tính phê phán, ông cẩn trọng làm rõ điều đó: "Tôi không cho rằng đây là vấn đề đúng hay sai, nhưng rõ ràng khả năng tiếng Anh tốt sẽ mở ra nhiều cơ hội hơn và giúp quá trình tiếp cận công nghệ diễn ra nhanh hơn".
Đặt trong bối cảnh toàn bộ câu trả lời, nhận xét này mang một ý nghĩa cụ thể. Việt Nam có định hướng chính sách, có doanh nghiệp dẫn dắt, có startup, thậm chí có nguồn nhân lực hồi hương mang tri thức quốc tế, những yếu tố nền tảng mà theo ông không phải quốc gia ASEAN nào cũng có được cùng lúc. Nhưng rào cản ngôn ngữ lại là thứ nằm ở tầng vận hành hàng ngày: tốc độ đọc tài liệu kỹ thuật, tốc độ hợp tác với đối tác quốc tế, tốc độ hấp thụ công nghệ mới. Nói cách khác, theo hàm ý của câu trả lời, Việt Nam có đủ chiến lược để dẫn đầu, nhưng năng lực ngôn ngữ có thể là yếu tố quyết định tốc độ hiện thực hóa chiến lược đó.
Bức tranh còn lại: Từ pin, chip AI đến cơ hội hợp tác với VinFast
Phần còn lại của buổi hỏi đáp bổ sung thêm nhiều mảnh ghép cho bức tranh công nghệ ô tô tại Việt Nam. Về xu hướng 3 đến 5 năm tới, đại diện ADI cho rằng yếu tố quyết định sẽ là sự thuận tiện: mở rộng trạm sạc cho ô tô điện, trạm đổi pin cho xe máy điện, trước khi người dùng bắt đầu quan tâm đến sự thoải mái và trải nghiệm cao cấp trong khoang lái.
Về công nghệ quản lý pin (BMS), ông giải thích hai thông số cốt lõi mà hệ thống của ADI liên tục tính toán và truyền về bộ điều khiển trung tâm là State of Charge (SoC), tức dung lượng pin còn lại, và State of Health (SoH), tức tình trạng sức khỏe của pin. Điểm khác biệt của ADI, theo ông, nằm ở độ chính xác đo lường duy trì trong suốt vòng đời sử dụng, giúp nhà sản xuất giảm dung lượng dự phòng an toàn và khai thác được nhiều dung lượng pin hơn.
Về giá chip, ông cho rằng vấn đề lớn hơn nhu cầu AI đơn thuần là lạm phát toàn cầu, khi giá nguyên vật liệu và chi phí sản xuất đã tăng ở khắp nơi. Ông không bình luận về chính sách giá tương lai của ADI, nhưng khẳng định công ty liên tục tối ưu chuỗi cung ứng toàn cầu để duy trì năng lực cạnh tranh.
Về cơ hội hợp tác, ông chỉ ra rằng Việt Nam hiện có tương đối ít doanh nghiệp Tier-1 nội địa, phần lớn nhà cung cấp Tier-1 đang hoạt động tại Việt Nam đến từ Trung Quốc. Cơ hội lớn nhất, theo ông, là doanh nghiệp xe điện nội địa của Việt Nam có thể tận dụng quy mô để xây dựng năng lực thiết kế và sở hữu công nghệ của riêng mình, thay vì chỉ mua module hoàn chỉnh, bởi "năng lực thiết kế luôn mang lại giá trị cao hơn hoạt động sản xuất đơn thuần".
Về kết quả hợp tác thực tế, đại diện ADI xác nhận khoảng 35 hãng sản xuất ô tô trên toàn cầu đang sử dụng công nghệ của công ty, trong đó có VinFast, hiện đang sử dụng công nghệ GMSL của ADI. "Nếu chiếc xe của bạn được trang bị hệ thống camera, khả năng rất cao phần kết nối camera đó đang sử dụng công nghệ GMSL của ADI", ông cho biết.
Xâu chuỗi toàn bộ phiên hỏi đáp, bức tranh về Việt Nam mà đại diện ADI vẽ ra không phải một lời khen tròn trịa, mà là một đánh giá có cân nhắc: đủ điều kiện nền tảng để dẫn đầu ASEAN về công nghệ ô tô, nhưng vẫn còn một khoảng cách cụ thể cần thu hẹp.
Điều đáng chú ý nhất có lẽ nằm ở chỗ, trong số tất cả yếu tố được nêu ra, từ chính sách, doanh nghiệp dẫn dắt, hệ sinh thái startup đến nhân tài hồi hương, thứ duy nhất bị chỉ đích danh là điểm cần cải thiện lại không phải công nghệ hay vốn đầu tư, mà là khả năng ngôn ngữ của chính đội ngũ kỹ sư. Khi cuộc đua công nghệ ô tô toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào tốc độ tiếp cận tri thức quốc tế, câu hỏi đặt ra cho Việt Nam có lẽ không còn là có đủ tham vọng hay không, mà là có đủ nhanh để bắt kịp tốc độ mà chính lợi thế của mình đang mở ra.
Kim
