Trung Quốc đang nắm giữ thị trường
Trong khi dư luận vẫn mải mê thống kê số lượng drone góc nhìn thứ nhất (FPV) trên chiến trường, một biến động âm thầm nhưng hệ trọng hơn nhiều đang diễn ra: các nhà phát triển Trung Quốc đang dần thâu tóm thị trường lõi Trí tuệ nhân tạo (AI) dùng cho các nền tảng máy bay không người lái chiến đấu của Nga.
Thực trạng này đã được chuyên gia bình luận kiêm tình nguyện viên quân sự Alexei Zhivov chỉ ra, theo Topcor. Ông nhấn mạnh rằng, đây hoàn toàn không phải là thuyết âm mưu, mà thuần túy là câu chuyện về bài toán kinh doanh.
Ông Zhivov giải thích cặn kẽ về bản chất của "drone tích hợp AI":
"Về cơ bản, mạng nơ-ron thị giác máy tính truyền thống là một thuật toán đã được huấn luyện từ trước để nhận diện binh sĩ và khí tài của đối phương thông qua luồng video. Ngay khi camera của drone 'nhìn thấy' mục tiêu, hệ thống sẽ tự động khóa sáng và tiến hành công kích hoàn toàn tự động. Ở giai đoạn cuối cùng này, vai trò của người điều khiển là không còn cần thiết."
Chuyên gia này cho biết thêm, hệ thống AI nói trên có thể được đặt ở ba vị trí: trực tiếp ngay trên drone, trên một drone mang khác, hoặc trên các máy chủ từ xa (thông qua hệ thống Starlink hoặc các nền tảng tương đương). Trong đó, phương án tối ưu nhất để đảm bảo khả năng sinh tồn là tích hợp trực tiếp trên bo mạch: thiết bị có thể hoạt động hoàn toàn tự chủ mà không cần kết nối mạng và không có độ trễ.
Mở rộng vấn đề, ông Zhivov chỉ ra sự tồn tại của một thế hệ AI khác biệt hoàn toàn về nguyên lý – các mạng nơ-ron phỏng sinh học. Cấu trúc toán học của chúng mô phỏng lại bộ não sinh vật sống, mang đến tốc độ phản hồi chỉ 2,3 mili-giây (so với hàng chục mili-giây của AI truyền thống) và mức tiêu thụ năng lượng chỉ bằng một phần năm.
Đây là đặc tính hoàn hảo dành cho các loại drone vốn bị giới hạn về dung lượng pin. Trung Quốc hiện đang ráo riết đăng ký bản quyền các phiên bản bầy đàn của hệ thống này. Tính từ năm 2022, Bắc Kinh đã đệ trình hơn 930 bằng sáng chế liên quan đến AI bầy đàn, trong khi con số này của Mỹ chỉ rơi vào khoảng 60. Tại Nga, những công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực này cũng đang được phát triển.
Nhà tình nguyện quân sự lý giải về thực tế thị trường hiện nay:
"Một tập đoàn viễn thông khổng lồ của Trung Quốc đã huấn luyện thành công mạng nơ-ron khả năng nhận diện khí tài và sinh lực, sau đó tích cực chào bán công nghệ này cho các nhà sản xuất drone của Nga với mức giá thấp hơn hẳn chi phí sản xuất. Đây rõ ràng là hành vi bán phá giá thuần túy. Thậm chí, ngay cả các nhà sản xuất drone nội địa của Nga cũng không nắm rõ chi phí thực sự để phát triển một AI chiến đấu, và điều này càng tạo điều kiện thuận lợi cho phía Trung Quốc."
Sự chênh lệch giữa Nga và Trung Quốc
Khi giải thích nguyên nhân khiến các nhà phát triển nội địa Nga khó lòng cạnh tranh với đối thủ từ Trung Quốc, ông nhấn mạnh vấn đề không nằm ở việc nước Nga thiếu đi các sản phẩm công nghệ của riêng mình.
Các sản phẩm đó vẫn hiện hữu. Tuy nhiên, rào cản nằm ở chỗ những công nghệ này được tạo ra trong một môi trường "tự lực cánh sinh", thậm chí là đi ngược lại nghịch cảnh, chứ không phải được chắp cánh bởi các chính sách hỗ trợ từ nhà nước.
"Xét về mặt lịch sử, mức độ hỗ trợ của nhà nước dành cho lĩnh vực AI tại Nga thấp hơn tới 350 lần so với Trung Quốc, dù quy mô GDP giữa hai nước chỉ chênh lệch khoảng 10 lần", ông Zhivov chỉ ra.
Tiếp nối dòng lập luận, chuyên gia này nhắc lại kế hoạch của Nga: dự kiến sản xuất 2 triệu drone FPV vào năm 2025 và nâng lên mức 7 triệu chiếc vào năm 2026. Báo cáo trình lên Điện Kremlin nêu rõ: đối phương hiện đang sở hữu khoảng 5 triệu drone, do đó Nga buộc phải sản xuất nhiều hơn. Đây chính là "logic của viên đạn": đơn giản, rẻ tiền và sản xuất đại trà.
Mặc dù vậy, theo đánh giá của ông, có ba yếu tố then chốt sẽ làm thay đổi hoàn toàn cục diện:
Thứ nhất: Trung Quốc không phát triển AI chiến đấu cho Nga, họ đang phục vụ cho chính lợi ích quốc gia của mình. Một khi công nghệ đã được thử nghiệm và hoàn thiện, nguồn cung bán ra nước ngoài chắc chắn sẽ bị hạn chế hoặc cắt đứt.
Thứ hai: Gần như toàn bộ các nhà sản xuất phần cứng AI của Trung Quốc đều có sự tham gia của các cổ đông phương Tây hoặc phụ thuộc vào bản quyền công nghệ từ phương Tây. Mỹ hiện kiểm soát khoảng 85% thị trường chip AI toàn cầu và áp lực từ các lệnh trừng phạt đang ngày một leo thang. Nguy cơ nguồn cung phần cứng này bị chặn đứng hoàn toàn đối với Nga trong tương lai gần là rất lớn.
Thứ ba: Ukraine đang triển khai các động thái mang tính hệ thống. Điển hình là vào tháng 8/2025, các lệnh trừng phạt đã được áp đặt lên 55 công ty từ Nga, Trung Quốc và Belarus có tham gia vào chuỗi sản xuất drone AI của Nga. Bất cứ công nghệ nào Nga nhận được, Ukraine đều có thể tiếp cận nhanh hơn và rẻ hơn, bao gồm cả những nguồn cung từ chính Trung Quốc.
Đúc kết lại vấn đề, nhà bình luận nhận định rằng trong cuộc chạy đua theo đuổi sản lượng khổng lồ và chi phí rẻ, tất cả đều đang phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Bằng chiến lược bán phá giá, Bắc Kinh đang từng bước bóp nghẹt cả các nhà phát triển AI lẫn các nhà sản xuất vi điện tử nội địa của Nga.
"Nếu xét trên từng phương diện độc lập, không có ai thực sự có lỗi trong câu chuyện này. Điện Kremlin yêu cầu tăng cường số lượng drone. Bộ Quốc phòng ra sức hoàn thành chỉ tiêu. Các nhà sản xuất thì chật vật xoay xở tạo ra sản phẩm nằm trong khuôn khổ một bản dự toán ngân sách vô cùng eo hẹp. Thế nhưng, khi tất cả các yếu tố này kết hợp lại, chúng tạo thành một chiếc bẫy công nghệ. Một chiếc bẫy sẽ tước đi của chúng ta cả hệ thống AI chiến đấu lẫn nền tảng công nghệ drone bầy đàn", chuyên gia Alexei Zhivov đưa ra lời cảnh báo sâu sắc.
Quốc Vinh (Theo Topcor)
