Okunoshima là một trong những điểm du lịch kỳ lạ nhất Nhật Bản. Hòn đảo nhỏ này nổi tiếng với biệt danh "đảo Thỏ" nhờ quần thể thỏ hoang dã sống tự do với số lượng lớn. Du khách đến đây thường mang theo rau củ và những túi thức ăn viên để cho thỏ ăn, tạo nên hình ảnh được nhiều người ví như một "thiên đường" trên mạng xã hội.
Nhưng phía sau khung cảnh ấy là một hệ sinh thái đã thay đổi mạnh dưới tác động của con người. Một nghiên cứu mới cho thấy lợn rừng trên đảo không chỉ tranh giành thức ăn và nước với thỏ mà trong một số trường hợp còn bắt đầu săn những con thỏ đang sống.
Quần thể thỏ vượt quá khả năng tự nhiên của đảo
Thỏ không phải loài bản địa của Okunoshima. Chúng được con người đưa đến hòn đảo, trong đó một số con từng được sử dụng để kiểm tra hiệu quả của vũ khí độc khi nơi đây còn là địa điểm thử nghiệm vũ khí trong Thế chiến II.
Sau khi hòn đảo được chuyển thành công viên, quần thể thỏ phát triển và lan rộng. Hoạt động du lịch sau đó tạo thêm một nguồn thức ăn khổng lồ cho chúng.
Theo nghiên cứu, thảm thực vật tự nhiên trên đảo chỉ có thể cung cấp khoảng 3,4 tấn thức ăn thực vật khô mỗi năm. Lượng này đủ duy trì khoảng 175 đến 287 con thỏ.
Trong khi đó, du khách đã mang tới khoảng 8,3 tấn thức ăn trong năm 2013. Đến năm 2017, khi du lịch đạt đỉnh với khoảng 360.000 lượt khách, lượng thức ăn được mang tới đảo ước tính lên tới 27 tấn.
Sự chênh lệch này khiến quần thể thỏ vượt quá "sức tải" tự nhiên của hòn đảo, tức số lượng động vật mà môi trường sống có thể duy trì nếu không có nguồn hỗ trợ từ bên ngoài.
Khi lượng khách du lịch giảm, số lượng thỏ cũng giảm theo. Trong tình trạng thiếu thức ăn, một số con thỏ thậm chí bắt đầu ăn những loài thực vật độc.
Như vậy, cái gọi là "thiên đường thỏ" thực chất đang phụ thuộc đáng kể vào nguồn thức ăn do con người cung cấp.
Lợn rừng cũng được hưởng lợi từ thiên đường thức ăn
Thỏ không phải loài duy nhất nhận được lợi ích từ hoạt động cho ăn của du khách.
Các nhà nghiên cứu quan sát thấy lợn rừng ăn thức ăn vốn dành cho thỏ, uống nước của chúng và thường xuyên xâm nhập vào khu vực sinh sống của đàn thỏ. Nói cách khác, việc con người lựa chọn cho thỏ ăn không đồng nghĩa với việc nguồn thức ăn đó chỉ đến với thỏ.
Lợn rừng vốn là loài có chế độ ăn rất đa dạng. Chúng có thể đào rễ cây, ăn hoa màu và tận dụng xác động vật.
Ở một số khu vực tại châu Âu, các nhà nghiên cứu từng phát hiện DNA của thỏ trong khẩu phần của lợn rừng. Tuy nhiên, bằng chứng này thường được giải thích là lợn rừng ăn xác thỏ hoặc những con thỏ non, yếu hay bị thương.
Điều xảy ra tại Okunoshima dường như khác biệt.
Shingo Kaneko, giáo sư thuộc Khoa Khoa học và Kỹ thuật Hệ thống Cộng sinh của Đại học Fukushima, cho biết nhóm nghiên cứu bất ngờ khi lần đầu nghe tin lợn rừng săn một con thỏ còn sống. Lợn rừng được biết đến với khả năng ăn xác động vật, nhưng nhìn chung không được xem là loài chủ động săn con mồi còn sống.
Trong quá trình khảo sát, các nhà khoa học cũng nhận thấy sự tương tác đặc biệt chặt chẽ giữa con người, thỏ và lợn rừng trên hòn đảo biệt lập này.
Từ thức ăn thừa đến con mồi sống
Các tác giả nghiên cứu đưa ra một chuỗi diễn biến có thể giải thích sự thay đổi trong hành vi của lợn rừng.
Ban đầu, chúng tìm đến rau củ và thức ăn viên mà du khách để lại cho thỏ. Dần dần, lợn rừng có thể học được địa điểm và thời điểm nguồn thức ăn xuất hiện, trong đó có khoảng thời gian tàu phà chuẩn bị rời đảo, khi du khách có thể bỏ lại phần thức ăn còn thừa.
Sau đó, lợn rừng bắt gặp xác thỏ.
Một quần thể thỏ có mật độ cao và tỷ lệ tử vong ở thỏ non lớn có thể tạo ra nguồn xác động vật chết liên tục. Nhân viên và du khách loại bỏ một số xác, nhưng những con khác vẫn nằm lại trong hang, bụi rậm và các khu vực kín đáo.
Okunoshima cũng thiếu một số loài động vật có vú ăn xác thường thấy ở Nhật Bản. Điều này có thể khiến lợn rừng phải cạnh tranh ít hơn để tiếp cận nguồn thức ăn.
Theo nghiên cứu, ít nhất hai trường hợp lợn rừng săn thỏ đã được ghi nhận. Một trường hợp được du khách chứng kiến vào năm 2017, trong khi trường hợp còn lại là cuộc tấn công được các nhà nghiên cứu quan sát chi tiết vào năm 2024.
Chưa thể xác định hành vi này xảy ra thường xuyên đến mức nào. Tuy nhiên, những quan sát trên cho thấy lợn rừng ít nhất đôi khi đã chuyển từ việc tận dụng thức ăn thừa và xác động vật sang săn thỏ còn sống.
Việc lợn rừng săn thỏ có thể là hình ảnh gây chú ý nhất, nhưng theo các nhà nghiên cứu, đây không phải căn nguyên của vấn đề.
Loại bỏ những con lợn rừng nguy hiểm có thể giúp bảo vệ du khách, nhưng không thể giải quyết cuộc khủng hoảng sinh thái của Okunoshima.
Vấn đề sâu xa hơn nằm ở quần thể thỏ du nhập với mật độ cao, được duy trì bởi hoạt động cho ăn thiếu kiểm soát. Hệ thống này đã gây áp lực lên thảm thực vật, khiến thỏ phụ thuộc vào thức ăn từ con người, đồng thời tạo thêm nguồn thức ăn và xác động vật cho những loài hoang dã khác.
Cuộc tấn công của lợn rừng vì thế chỉ là một biểu hiện dễ nhận thấy của sự mất cân bằng, chứ không phải nguyên nhân tạo ra nó.
Các nhà nghiên cứu cho rằng công tác quản lý cần xem xét toàn bộ hệ thống, từ hoạt động cho ăn của du khách, số lượng thỏ đến phúc lợi động vật và mức độ tổn hại đối với môi trường sống.
Họ đề xuất thường xuyên theo dõi quần thể thỏ, thảm thực vật, xác động vật và những loài động vật hoang dã không phải đối tượng mà du khách chủ định cho ăn. Nhà quản lý cũng cần đưa ra quy định rõ ràng về lượng thức ăn du khách được phép cung cấp, nơi được phép cho ăn và trách nhiệm đối với những con vật bị bệnh hoặc bị thương.
"Thiên đường thỏ" đứng trước lựa chọn khó khăn
Okunoshima hiện phải đối mặt với một lựa chọn cơ bản. Chính quyền có thể quản lý đàn thỏ như những động vật phụ thuộc vào con người, với hoạt động cho ăn có kiểm soát và chăm sóc thú y. Một lựa chọn khác là coi chúng là động vật hoang dã và hạn chế hoạt động cho ăn.
Nếu tiếp tục duy trì mô hình hiện tại, hệ sinh thái có nguy cơ tiếp tục bị tổn hại.
Điều đáng chú ý là câu chuyện của Okunoshima cho thấy một hành động tưởng như thân thiện với động vật có thể tạo ra những tác động ngoài dự đoán. Khi con người liên tục bổ sung thức ăn cho một quần thể động vật, họ không chỉ tác động đến loài được cho ăn mà còn có thể thay đổi mối quan hệ giữa nhiều loài khác trong cùng hệ sinh thái.
Từ những túi thức ăn viên và rau củ dành cho thỏ, một chuỗi thay đổi đã hình thành: quần thể thỏ tăng vượt sức tải tự nhiên, thảm thực vật chịu áp lực, nguồn xác động vật tăng lên và lợn rừng có thêm cơ hội tiếp cận thức ăn.
Cuối cùng, những con lợn rừng bắt đầu săn thỏ.
Theo các nhà nghiên cứu, Okunoshima không phải một thiên đường tự duy trì. Đây là một hệ sinh thái được con người hỗ trợ và biến đổi, vì vậy con người cũng phải chịu trách nhiệm đối với những gì nó đã trở thành.
Tham khảo: ZME
Đức Khương
