Có lẽ hiếm trận đấu nào tại World Cup 2026 tạo ra nhiều tranh cãi như màn so tài giữa Croatia và Bồ Đào Nha. Khi Joško Gvardiol đưa bóng vào lưới ở phút 90+13, các cầu thủ Croatia đã ăn mừng như thể vừa giành lại sự sống. Thế nhưng chỉ ít phút sau, VAR vào cuộc và bàn thắng bị hủy vì lỗi việt vị, khép lại hành trình của á quân World Cup 2018.
Điều khiến người hâm mộ thắc mắc là trên những góc quay thông thường, gần như không ai chắc chắn Igor Matanović có chạm vào quả tạt hay không. Thậm chí nhiều người tin rằng bóng chỉ đi qua đầu tiền đạo Croatia trước khi đập trúng một cầu thủ Bồ Đào Nha rồi đến chân Mario Pašalić.
Nếu đúng như vậy, Pašalić sẽ nhận bóng từ đối phương và không còn bị tính việt vị. Nhưng công nghệ bán tự động của FIFA lại cho một câu trả lời khác!
Quả bóng sử dụng tại World Cup 2026 được tích hợp cảm biến quán tính, có thể ghi nhận thời điểm tiếp xúc với tần số rất cao. Dữ liệu mà VAR nhận được cho thấy Matanović đã có một cú chạm rất nhẹ vào bóng trước khi bóng tìm đến Pašalić.
Chính cú chạm gần như không thể nhận ra bằng mắt thường này đã tạo ra một pha bóng mới. Khi Matanović chạm bóng, Pašalić đang đứng dưới hàng phòng ngự Bồ Đào Nha nên bị xác định việt vị.
Tuy nhiên, tranh cãi vẫn chưa dừng lại ở đó. Không ít người đặt câu hỏi: "Bóng sau đó vẫn chạm cầu thủ Bồ Đào Nha cơ mà, chẳng phải như vậy sẽ xóa lỗi việt vị hay sao?"
Đây chính là điểm mà Luật 11 đã được Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB) làm rõ sau vụ Mbappe ở chung kết Nations League 2021.
Khi ấy, Mbappe đứng ở vị trí việt vị trước khi nhận đường chuyền. Eric Garcia cố lao về cản phá, khẽ chạm bóng nhưng không kiểm soát được. Theo cách diễn giải luật lúc đó, hành động của Garcia vẫn bị coi là một pha "chủ động chơi bóng", khiến Mbappe được xem là không còn việt vị và ghi bàn quyết định giúp Pháp thắng Tây Ban Nha. Quyết định ấy tạo ra làn sóng tranh cãi rất lớn.
Sau đó, IFAB đã làm rõ luật: không phải cứ cầu thủ phòng ngự chạm bóng là xóa lỗi việt vị. Chỉ khi hậu vệ chủ động kiểm soát và chơi bóng có chủ đích (deliberate play) thì mới tạo nên một pha bóng mới. Ngược lại, nếu chỉ là cú chạm vô tình, một pha bóng đổi hướng hoặc phản xạ cản phá (deflection), lỗi việt vị vẫn được giữ nguyên.
FIFA áp dụng ngay cách diễn giải này tại World Cup 2022. Một trong những ví dụ nổi tiếng là trận Pháp gặp Tunisia, khi Antoine Griezmann bị hủy bàn thắng sau VAR vì pha chạm bóng của hậu vệ Tunisia không được xem là hành động chủ động chơi bóng.
Quay lại trận Croatia - Bồ Đào Nha, cầu thủ Bồ Đào Nha chỉ bị bóng bật vào người sau pha chạm rất nhẹ của Matanović. VAR xác định đây đơn thuần là một tình huống bóng đổi hướng chứ không phải hành động kiểm soát hay chuyền bóng có chủ đích. Vì vậy, pha chạm ấy không thể xóa lỗi việt vị của Pašalić.
Nói cách khác, quyết định của trọng tài không dựa trên việc cầu thủ Bồ Đào Nha có chạm bóng hay không, mà dựa trên hai yếu tố hoàn toàn khác.
Thứ nhất, cảm biến trong bóng xác nhận Matanović thực sự đã chạm bóng, dù mắt thường rất khó nhận ra. Điều này tạo nên một tình huống chuyền bóng mới. Thứ hai, pha bóng của hậu vệ Bồ Đào Nha chỉ được coi là một cú đổi hướng ngoài ý muốn chứ không phải một hành động chủ động chơi bóng theo định nghĩa của Luật 11.
Chính sự kết hợp giữa công nghệ cảm biến trong bóng và cách diễn giải luật việt vị mới đã khiến Croatia mất bàn gỡ ở phút 90+13. Một quyết định gây nhiều tiếc nuối, nhưng xét theo luật hiện hành của FIFA, đây được xem là phán quyết chính xác.
Linh Đan
