Không phải thuốc bổ đắt tiền, cách ăn quen thuộc mới là “chìa khóa” sống lâu
Chế độ ăn uống từ lâu đã được xem là một trong những yếu tố quyết định trực tiếp đến sức khỏe và tuổi thọ. Tuy nhiên, trong bối cảnh thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh và đồ uống nhiều đường ngày càng phổ biến, không ít người vô tình rơi vào trạng thái ăn uống “tiện lợi nhưng rủi ro cao”.
Một báo cáo của The Lancet từng chỉ ra rằng, rủi ro sức khỏe do chế độ ăn uống kém lành mạnh thậm chí còn vượt qua tổng rủi ro từ hút thuốc, uống rượu hay lối sống thiếu lành mạnh khác. Điều này cho thấy, những gì chúng ta ăn mỗi ngày có thể ảnh hưởng sâu sắc hơn nhiều so với tưởng tượng.
Trong bối cảnh đó, các nhà khoa học đã đề xuất một mô hình ăn uống mới mang tên “chế độ ăn vì sức khỏe hành tinh” hay chế độ ăn uống EAT-Lancet (Planetary Health Diet). Đây không phải là một chế độ ăn kiêng khắt khe, mà là cách ăn cân bằng, gần với tự nhiên và dễ áp dụng trong đời sống hàng ngày.
Theo nghiên cứu công bố trên JAMA Network Open đã cung cấp thêm bằng chứng rõ ràng về chế độ ăn này. Dữ liệu từ hơn 57.000 người trưởng thành, được theo dõi trong hơn 23 năm, cho thấy những người ăn theo hướng này có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn tới 15%, đồng thời giảm 21% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch.
Đáng chú ý, đây không phải là những con số “lý thuyết”. Trong thời gian theo dõi, đã có hơn 22.000 người tử vong, bao gồm hàng nghìn ca do tim mạch, ung thư và bệnh hô hấp. Việc so sánh giữa các nhóm ăn uống khác nhau cho thấy một xu hướng nhất quán là chế độ ăn càng lành mạnh thì nguy cơ tử vong càng giảm.
Không dừng lại ở đó, nghiên cứu còn ghi nhận nguy cơ tử vong do bệnh hô hấp giảm tới 19%. Nguy cơ tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính giảm tới 35% hay nguy cơ tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ giảm tới 27%.
Hiệu quả này đặc biệt rõ ở phụ nữ và những người từng hút thuốc - nhóm vốn có nguy cơ sức khỏe cao hơn. Điều quan trọng là, “cách ăn” này không gề xa lạ. Trên thực tế, nhiều người Việt đã áp dụng một phần trong thói quen hàng ngày, nhưng chưa thực sự đầy đủ và nhất quán.
Ăn nhiều rau, giảm thịt đỏ - Nguyên tắc đơn giản nhưng dễ bị bỏ quên
Về cấu trúc dinh dưỡng, khoảng 35% năng lượng nên đến từ ngũ cốc nguyên hạt và các loại củ, còn protein chiếm khoảng 15%, trong đó ưu tiên nguồn thực vật. Mỗi ngày, cơ thể cần khoảng 500g rau và trái cây để đảm bảo đủ vi chất. Đáng chú ý, lượng thịt đỏ nên giảm xuống mức rất thấp, chỉ khoảng 14g/ngày.
Nếu so với khẩu phần phổ biến hiện nay, điều này đồng nghĩa với việc cần giảm thịt và đường, đồng thời tăng rau xanh, đậu và các loại hạt. Đây thực chất là sự “điều chỉnh lại” tỷ lệ trong bữa ăn, chứ không phải thay đổi hoàn toàn cách ăn. Những thay đổi nhỏ nhưng đúng hướng có thể tạo ra khác biệt lớn.
Thực tế, cách ăn này khá quen thuộc với người Việt khi nhìn vào bữa cơm truyền thống. Rau, canh, đậu phụ hay cá vốn đã xuất hiện từ lâu và chiếm tỷ trọng đáng kể. Tuy nhiên, theo thời gian, thói quen này dần bị đảo ngược khi thịt nhiều hơn và đồ chế biến sẵn trở nên phổ biến.
Không chỉ là ăn gì, chế độ này còn nhấn mạnh cách ăn. Việc hạn chế thực phẩm siêu chế biến, giảm đường và tinh bột tinh chế, đồng thời ưu tiên chất béo tốt từ cá, hạt và dầu thực vật là những yếu tố quan trọng. Những điều chỉnh này giúp cải thiện sức khỏe một cách bền vững.
Về lâu dài, cách ăn này giúp bổ sung vi chất, tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường hay ung thư cho cơ thể.
Phương Anh
Nguồn zhihu
