Quyền mới nằm ở chỗ ngừng trả tiền
Ngày 16/6/2026, Nội các Thái Lan thông qua dự luật về trách nhiệm đối với hàng hóa khuyết tật, thường được gọi theo tên quốc tế là luật quả chanh. Tới ngày 24/6/2026, Quốc hội nước này thông qua nguyên tắc của sáu bản dự thảo và lấy bản do Ủy ban Bảo vệ Người tiêu dùng soạn làm khung chính.
Dự luật trao cho người mua năm nhóm quyền khi hàng hóa có khiếm khuyết, gồm yêu cầu sửa chữa trong thời hạn hợp lý, yêu cầu đổi hàng nếu sửa không xong, yêu cầu giảm giá nếu chấp nhận giữ lại món hàng lỗi, hủy hợp đồng và đòi lại tiền, cùng quyền từ chối thanh toán các kỳ trả góp đối với hàng mua theo hợp đồng thuê mua đang bị lỗi.
Nhóm quyền cuối cùng là thứ chạm thẳng vào ví tiền của người mua ô tô. Tại Thái Lan, phần lớn xe cá nhân được mua qua hợp đồng thuê mua với công ty tài chính, nghĩa là nghĩa vụ trả góp tồn tại độc lập với việc chiếc xe có chạy được hay không. Trước dự luật này, một chủ xe nằm xưởng bốn tháng vẫn phải trả đủ bốn kỳ.
Bối cảnh của điều khoản đó nằm trong hồ sơ khiếu nại mà chính các cơ quan Thái Lan công bố. Hội đồng Người tiêu dùng nước này bóc tách 792 hồ sơ liên quan tới xe điện và cho thấy nhóm dịch vụ sau bán hàng chiếm 451 trường hợp, trong đó riêng nhóm đại lý đóng cửa hoặc phục vụ kém đã là 329 trường hợp, còn nhóm thiếu phụ tùng là 94 trường hợp.
Tháng 5/2026, thương hiệu Deepal bị một số đại lý rời bỏ tại Thái Lan, và có khách phải chờ hơn 45 ngày mới sửa xong xe sau tai nạn. Trước đó, hồ sơ của thương hiệu Neta chiếm 667 trường hợp trên tổng số 792, với khoảng 23.000 xe đã đăng ký và một công ty mẹ đã nộp đơn phá sản.
Bộ khung thời gian mà dự luật đặt ra
Điểm thay đổi lớn nhất nằm ở việc ai phải chứng minh. Dự luật quy định hàng hóa phát sinh lỗi trong một thời hạn nhất định được suy đoán là đã có khiếm khuyết ngay từ lúc giao, trừ khi người bán chứng minh được điều ngược lại.
Riêng xe máy được xếp cùng nhóm hàng tiêu dùng thông thường về thời hạn sửa chữa, tức 60 ngày. Với ô tô, vượt quá mốc 90 ngày thì người mua có quyền yêu cầu giảm giá, chấm dứt hợp đồng, hoặc đòi bồi thường thiệt hại. Dự luật loại trừ ba nhóm, gồm hàng đã qua sử dụng, động vật sống, và giao dịch giữa các cá nhân với nhau.
Bà Saree Ongsomsawang, Tổng thư ký Hội đồng Người tiêu dùng Thái Lan, nhận định rằng bộ luật này tạo ra một hệ quy tắc rõ ràng và công bằng, trong đó nhà sản xuất làm hàng tốt là bên được hưởng lợi khi tranh chấp có chuẩn để phân định.
Nợ hộ gia đình Thái Lan ở mức 86,7% GDP vào cuối năm 2025, cao hơn ngưỡng 80% mà Ngân hàng Thanh toán Quốc tế xem là mức cảnh báo. Trong quý 1/2026, số xe bị thu hồi do không trả được nợ ở dưới mức 19.000 chiếc.
Trong bối cảnh đó, một chiếc xe nằm xưởng ba tháng không chỉ là chuyện bất tiện. Chủ xe vừa mất phương tiện đi lại, vừa phải trả tiền thuê phương tiện thay thế, vừa tiếp tục trả kỳ hạn cho chiếc xe đang đắp chiếu, và nếu trượt một kỳ thì hồ sơ tín dụng bị ảnh hưởng.
Điều khoản dừng trả góp chuyển gánh nặng đó về phía chuỗi cung ứng. Khi hãng để xe nằm quá lâu, dòng tiền trả góp bị ngắt, và bên chịu áp lực trước tiên là công ty tài chính cùng nhà phân phối, chứ không phải người mua.
Thế còn Việt Nam thì sao
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 của Việt Nam có quy định về trách nhiệm bảo hành và thu hồi sản phẩm khuyết tật, nhưng không đặt ra một thời hạn cụ thể mà nhà sản xuất phải sửa xong một chiếc ô tô. Thời gian nằm xưởng hiện phụ thuộc vào cam kết của từng hãng và từng đại lý, còn nghĩa vụ trả góp thì chạy theo hợp đồng tín dụng và không dừng lại vì chiếc xe không lăn bánh.
Quy mô thị trường thì đang lớn rất nhanh. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập 23.723 xe nguyên chiếc có xuất xứ Trung Quốc, tăng 68,61% so với cùng kỳ, và riêng tháng 1/2026 xe Trung Quốc chiếm 44,3% tổng lượng xe nhập khẩu.
Bộ hồ sơ Thái Lan cho thấy phần lớn rắc rối không nằm ở lỗi chế tạo mà nằm ở việc phụ tùng không về kịp và mạng lưới dịch vụ co lại, tức đúng những thứ mà một người mua xe không thể tự kiểm tra trước khi ký hợp đồng. Câu hỏi vì thế chuyển về phía cơ quan quản lý trong nước, rằng Việt Nam có đặt một mốc thời gian sửa chữa tối đa cho ô tô như cách Thái Lan vừa làm hay không, và nếu có thì mốc đó nằm ở đâu, 60 ngày, 90 ngày, hay một con số khác.
Nếu Thái Lan ban hành đúng bộ mốc này, các hãng bán xe tại đó sẽ phải tính lại lượng phụ tùng dự trữ ngay trong năm đầu tiên luật có hiệu lực, và chênh lệch giữa hai thị trường sẽ hiện ra rất nhanh qua thời gian nằm xưởng của cùng một mẫu xe. Trong lúc chờ câu trả lời từ phía quản lý, thứ duy nhất người mua tại Việt Nam kiểm soát được là yêu cầu ghi thời hạn sửa chữa tối đa vào hợp đồng trước khi đặt bút ký.
PV
