Mới đây, một bà mẹ Hà Nội chia sẻ hình ảnh con trai với vết xước đỏ kéo dài bên má cùng đoạn tin nhắn gửi cô giáo. Theo lời cậu bé, em bị bạn lao vào cào trước vì mâu thuẫn trong lớp. Quá đau và không kiềm chế được cảm xúc, em đã đấm lại bạn.
Điều khiến bài đăng thu hút hàng nghìn bình luận không chỉ nằm ở vết thương trên mặt đứa trẻ mà ở chính cuộc tranh luận của gia đình sau đó: Khi con bị đánh trước, cha mẹ nên dạy con phản kháng hay nhẫn nhịn?
Theo lời kể của cậu bé, em đã nhiều lần bị bạn đánh trước, từng nhịn và báo cô giáo nhưng sự việc vẫn tái diễn. Lần này, vì bị cào quá đau nên em đã phản kháng lại bằng cách đấm bạn.
Người mẹ thừa nhận bản thân hiểu cảm giác đau đớn và phản xạ tự vệ của con, nhưng vẫn mong con lần sau nên tìm cách chạy đi và báo cô giáo thay vì đánh trả để tránh mọi chuyện leo thang. Trong khi đó, người bố lại cho rằng nếu con không biết phản kháng khi bị bắt nạt thì sẽ càng dễ trở thành mục tiêu bị ức hiếp nhiều lần sau này.
Chính sự khác biệt quan điểm ấy khiến gia đình tranh luận gay gắt. Người mẹ lo rằng nếu dạy con đánh lại, trẻ có thể hình thành thói quen dùng bạo lực để giải quyết vấn đề. Nhưng nếu chỉ dạy con nhẫn nhịn, bà lại sợ con quá yếu thế, dễ bị bắt nạt.
"Mình thực sự không biết đâu mới là cách dạy đúng: Dạy con hiền thì sợ con thiệt thòi, còn dạy con phản kháng thì lại sợ con quen dùng nắm đấm để xử lý mọi chuyện", người mẹ chia sẻ.
Tranh luận
Câu chuyện nhanh chóng tạo nên cuộc tranh luận lớn trên mạng xã hội, đặc biệt với các bậc phụ huynh có con đang ở độ tuổi tiểu học.
Nhiều người đứng về phía người bố. Một tài khoản bình luận rằng trẻ không được chủ động gây gổ, nhưng nếu bị đánh trước thì cần biết phản kháng để tự vệ rồi mới tìm đến giáo viên. Theo người này, nếu để trẻ cam chịu hoàn toàn, các hành vi bắt nạt có thể tiếp diễn nhiều lần.
Một phụ huynh khác kể từng chứng kiến con bị bạn đánh, cắn, cào suốt thời gian dài ở trường. Sau đó, gia đình dạy con không được đánh bạn trước nhưng nếu bị tấn công thì phải biết chống trả. Người này cho biết từ đó con không còn thường xuyên bị bắt nạt như trước nữa.
Nhiều ý kiến cũng cho rằng "quản trị cảm xúc" và "tự vệ" là hai khái niệm khác nhau.
Nếu đúng như lời đứa trẻ kể rằng em đã nhiều lần bị bạn đánh, từng báo cô nhưng chưa được xử lý triệt để, và lần này bị cào đau quá mới đánh trả, thì phản ứng của em phần lớn là phản xạ tự vệ bản năng. Với một đứa trẻ tiểu học, rất khó yêu cầu các em ngay lúc bị đau và hoảng sợ vẫn phải hoàn toàn bình tĩnh như người lớn.
Vì vậy, nếu cô giáo chỉ nhìn kết quả "hai bạn đánh nhau" rồi phạt cả hai như nhau thì có phần máy móc. Điều đó dễ khiến đứa trẻ cảm thấy mình "bị đánh cũng sai, phản kháng cũng sai", lâu dần sinh ra ấm ức hoặc mất niềm tin vào việc cầu cứu người lớn.
Điều quan trọng không phải là bắt trẻ đứng im chịu trận mà là dạy trẻ cách tự vệ an toàn, biết dừng đúng lúc và tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn.
Bên cạnh đó, không ít người nhắc tới một thực tế khiến cha mẹ lo lắng: nhiều trẻ hiền lành thường trở thành mục tiêu bị bắt nạt lặp lại nếu luôn được dạy phải nhịn nhục bằng mọi giá. "Ngày xưa có câu nhịn chín điều lành, nhưng không phải đứa trẻ nào cũng đủ khả năng chịu đựng việc bị bắt nạt liên tục", một cư dân mạng chia sẻ.
Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng dạy trẻ "đánh lại" không nên được hiểu là cổ vũ bạo lực. Điều cần thiết hơn là giúp trẻ phân biệt giữa tự vệ và tấn công. Tự vệ là để thoát khỏi nguy hiểm, còn bạo lực là cố tình làm tổn thương người khác nhằm trả đũa hoặc giành phần thắng.
Khó có thể nói đơn giản rằng "bé đánh lại là sai hoàn toàn". Tuy nhiên, điều người lớn cần làm sau đó là giúp trẻ hiểu: Con có quyền phản kháng để bảo vệ bản thân. Nhưng mục tiêu của phản kháng là tạo cơ hội để thoát khỏi tình huống nguy hiểm, chứ không phải lao vào đánh nhau tới cùng.
Ví dụ, nếu bị bạn cào đau, trẻ có thể đẩy mạnh bạn ra, chắn người, hét gọi cô giáo hoặc chạy khỏi tình huống đó. Còn nếu sau khi đã thoát được mà tiếp tục lao vào đánh trả để ăn thua, lúc đó mới dần chuyển từ tự vệ sang bạo lực.
Trong môi trường học đường, điều quan trọng nhất vẫn là sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Nếu trẻ liên tục bị một bạn gây hấn, cha mẹ cần trao đổi nghiêm túc với giáo viên thay vì chỉ dặn con “ráng nhịn”. Ngược lại, cũng không nên cổ súy việc "đánh mạnh cho chừa", bởi điều đó có thể khiến trẻ hình thành tâm lý giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực khi lớn lên.
Có lẽ điều khiến câu chuyện này nhận được nhiều đồng cảm là bởi nó phản ánh nỗi băn khoăn chung của rất nhiều cha mẹ hiện đại: ai cũng muốn con mình hiền lành, tử tế, nhưng cũng không muốn con trở thành đứa trẻ yếu thế, luôn im lặng khi bị tổn thương.
Và giữa ranh giới mong manh ấy, bài học khó nhất không phải là dạy con đánh hay không đánh mà là giúp con hiểu: con có quyền bảo vệ bản thân, nhưng không được biến tổn thương thành bạo lực với người khác.
Hiểu Đan
