Việc chế tạo bàn chân cho robot hình người từ lâu đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu, đặc biệt là khi thuật toán giữ thăng bằng luôn đóng vai trò cốt lõi. Nhiều ý kiến thắc mắc tại sao các nhà phát triển không sử dụng loại bàn chân có khả năng biến dạng ở một mức độ nhất định để đảm bảo khớp với hình dạng mặt đất, qua đó làm giảm độ khó trong quá trình chế tạo cơ khí.
Trên thực tế, không phải tất cả các thiết bị đều sở hữu bàn chân phẳng. Thiết kế bàn chân có khả năng biến dạng để khớp với mặt đất đã thực sự tồn tại, miễn là người dùng không yêu cầu mức độ tương thích quá cao.
Tại giải bán marathon dành cho robot hình người diễn ra ở Yizhuang, Bắc Kinh vào năm 2026, một chi tiết thú vị là rất nhiều tuyển thủ robot đã mang giày chạy bộ của con người khi thi đấu. Điển hình như robot “Lightning” của đội Honor - nhà vô địch của giải đấu, sở hữu bàn chân được cấu tạo từ kim loại và vật liệu composite. Cấu trúc này hoàn toàn không phải là một tấm phẳng đơn thuần mà mang lại hiệu ứng giảm xóc cũng như khả năng thu hồi năng lượng cực kỳ tối ưu.
Tuy nhiên, thiết kế vòm chân giống như con người không phải là yếu tố duy nhất bắt buộc phải có để tạo ra khả năng giảm xóc. Ngay cả trong quần thể xã hội hiện nay, có một tỷ lệ không nhỏ những cá nhân mắc hội chứng bàn chân bẹt, nhưng đôi chân của họ vẫn duy trì được cơ chế giảm xóc hiệu quả.
Nắm bắt điều này, các nhà sản xuất robot hình người thường trang bị cho bàn chân phẳng các hệ thống như lò xo, đệm chân đàn hồi hay thiết kế chân đàn hồi để hấp thụ lực va chạm. Thay vì cố gắng sao chép một cách rập khuôn hệ thống cơ sinh học phức tạp của cơ thể người, họ lựa chọn sử dụng các thuật toán điều khiển tinh vi để bù đắp cho những hạn chế về mặt giảm xóc hoặc khả năng thăng bằng.
Xu hướng chung của các doanh nghiệp là ưu tiên sự đơn giản trong kết cấu cơ khí và giao phó phần bù đắp cho phần mềm. Tất nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc những sản phẩm robot hiện tại của họ đã thực sự hoàn hảo.
Bên cạnh đó, các kỹ sư hoàn toàn có thể sử dụng lò xo và các khớp thụ động để tái tạo lại hiệu ứng của vòm chân dọc và vòm chân ngang trên những thiết kế bàn chân có bề ngoài trông khá phẳng. Một minh chứng rõ nét cho hướng đi này là nguyên mẫu bàn chân của robot thực nghiệm DARFT-1 ra mắt vào năm 2023.
Nhìn từ góc độ sinh học, hội chứng bàn chân bẹt không đơn thuần chỉ mang lại những tác động tiêu cực và làm suy giảm khả năng vận động của con người. Thống kê trong nhiều năm qua chỉ ra rằng, có từ 20% đến 25% vận động viên chuyên nghiệp trên toàn thế giới sở hữu ít nhất một bàn chân bẹt, và tỷ lệ này tương đương với mức trung bình của dân số thế giới.
Thậm chí, ở một số môn thể thao đặc thù như bóng bầu dục, tỷ lệ vận động viên có bàn chân bẹt còn thường xuyên vượt mức thông thường của quần thể. Đối với rất nhiều người, bao gồm cả vận động viên lẫn người bình thường, bàn chân bẹt không hề gây ra bất kỳ triệu chứng vật lý nào và cũng không tác động tiêu cực đến hiệu suất vận động thể thao của họ. Ngược lại, đối với một nhóm nhỏ khác, tình trạng này lại là yếu tố rủi ro dẫn đến chấn thương thể thao và nhiều vấn đề sức khỏe khác.
Việc tham gia vào các quá trình tập luyện cường độ cao trong thời gian dài có khả năng làm thay đổi cấu trúc bàn chân của các vận động viên, khiến độ cao của vòm chân giảm xuống và biến thành hội chứng bàn chân bẹt. Một nghiên cứu được công bố vào năm 2018 đã theo dõi tình trạng của 35 cầu thủ bóng đá trẻ xuất sắc người Séc trong suốt ba năm.
Ban đầu, nghiên cứu có 75 người tham gia, nhưng 40 người đã lần lượt rút lui do đáp ứng các tiêu chí loại trừ. Kết quả cho thấy sự ổn định về tư thế cũng như sự phân bố trọng lượng cơ thể của các cầu thủ này ngày càng được cải thiện khi họ lớn lên.
Đáng chú ý, tỷ lệ sở hữu ít nhất một bàn chân bẹt trong nhóm đã tăng mạnh từ 17% lên tới 36%. Dữ liệu vào tháng 4 năm 2025 cũng cho biết thêm, đội tuyển bóng đá nam quốc gia Séc xếp hạng 39 thế giới, trong khi đội tuyển nam Trung Quốc đứng ở vị trí thứ 94.
Lịch sử thể thao thế giới cũng ghi nhận một số vận động viên mắc hội chứng bàn chân bẹt nhưng vẫn đạt đẳng cấp cao nhất. Biểu tượng điền kinh Usain Bolt là một trường hợp kinh điển khi anh mắc cả hội chứng bàn chân bẹt lẫn chứng vẹo cột sống.
Usain St. Leo Bolt sinh ngày 21 tháng 8 năm 1986, là vận động viên duy nhất cho đến nay liên tiếp giành huy chương vàng 100 mét và 200 mét nam trong ba kỳ thế vận hội, được truyền thông ưu ái gọi là vận động viên chạy nước rút vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại.
Tình trạng vẹo cột sống đã khiến chân phải của anh ngắn hơn chân trái khoảng 13 mm. Sự mất cân bằng này dẫn đến việc khi chạy, chân trái của anh chạm đất lâu hơn nhưng lại tạo ra lực tác dụng nhỏ hơn so với chân phải. Cho đến nay, các phân tích cơ sinh học vẫn chưa thể xác định được sự chênh lệch này có ảnh hưởng đến tốc độ chạy của anh hay không, mang lại tác động tích cực hay tiêu cực.
Tuy cơ thể con người ẩn chứa những sự vận hành kỳ diệu và đầy bất ngờ, nhưng có vẻ như các nhà sản xuất robot hình người vẫn chưa có ý định đưa hiệu ứng của thiết kế chân dài chân ngắn vào để thử nghiệm trên các sản phẩm trong tương lai.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
