Trong thế giới đại dương, không phải sinh vật nào có vẻ ngoài hiền lành cũng vô hại. Ốc nón là một minh chứng điển hình cho sự đối lập giữa vẻ đẹp và mức độ nguy hiểm. Loài ốc này hiếm khi được nhắc đến trong đời sống thường ngày bởi không có giá trị thực phẩm, nhưng lại âm thầm tồn tại như một “sát thủ nọc độc” dưới đáy biển.
Ốc nón chủ yếu sinh sống tại các rạn san hô thuộc khu vực Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Với hình dáng vỏ nón tròn đều, hai đầu nhọn, cùng những hoa văn đa sắc, ốc nón dễ dàng thu hút ánh nhìn của con người và các sinh vật khác. Chính vẻ đẹp đó khiến nhiều người lầm tưởng đây là loài ốc vô hại, có thể cầm nắm hoặc mang về làm kỷ niệm.
Tuy nhiên, phía sau lớp vỏ rực rỡ ấy là một cơ chế săn mồi đáng sợ. Trong miệng ốc nón tồn tại một chiếc răng lưỡi đặc biệt, có hình dạng như mũi lao nhỏ, rỗng bên trong và nối trực tiếp với tuyến độc. Khi phát hiện con mồi hoặc cảm nhận mối đe dọa, ốc nón có thể phóng mũi lao này chỉ trong khoảng 0,2 giây, nhanh đến mức đối phương gần như không có cơ hội phản xạ.
Độc tố được tiêm vào cơ thể con mồi là hỗn hợp các chất độc thần kinh mạnh, khiến nạn nhân nhanh chóng bị tê liệt. Đối với con người, nguy hiểm lớn nhất đến từ loài ốc nón địa lý. Chỉ 0,1 miligam độc tố conotoxin của loài này cũng đủ khiến người trưởng thành ngừng thở.
Sau khi bị đâm, nạn nhân thường trải qua cảm giác tê liệt, mờ mắt, mất khả năng vận động và nhanh chóng rơi vào trạng thái suy hô hấp. Nếu không được hỗ trợ bằng máy thở, cái chết có thể xảy ra trong vòng vài giờ.
Đáng lo ngại hơn, cho đến nay vẫn chưa có thuốc giải đặc hiệu cho nọc độc ốc nón. Lịch sử đã ghi nhận hơn 30 trường hợp tử vong, chủ yếu liên quan đến thợ lặn hoặc người nhặt sò, ốc ngoài biển vô tình tiếp xúc với cá thể ốc nón còn sống.
Dù mang danh “sát thủ”, ốc nón lại đang góp phần quan trọng trong lĩnh vực y học hiện đại. Các nhà khoa học phát hiện độc tố của loài này có khả năng tác động rất chọn lọc lên hệ thần kinh. Một số hợp chất có thể chặn tín hiệu đau mà không ảnh hưởng đến ý thức hay vận động, với hiệu quả mạnh hơn morphine hàng nghìn lần nhưng không gây nghiện.
Năm 2004, một loại thuốc giảm đau được phát triển từ độc tố ốc nón đã được phê duyệt để sử dụng cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối và những người chịu cơn đau mạn tính nghiêm trọng. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, mở ra hướng đi mới cho việc khai thác các hợp chất sinh học từ đại dương.
Hiện nay, các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu hàng trăm loại độc tố khác nhau từ hơn 800 loài ốc nón trong tự nhiên. Mỗi loài sở hữu một “kho hóa chất” riêng, với tiềm năng ứng dụng y học rất lớn trong tương lai.
Dẫu vậy, đối với người dân và du khách, thông điệp quan trọng nhất vẫn là tuyệt đối không nhặt ốc nón ở bãi biển. Một số loài có thể xuất hiện tại khu vực biển phía nam Trung Quốc, Hải Nam, Tây Sa và nhiều bãi biển Đông Nam Á. Những cá thể có vỏ hình nón, miệng nhỏ và vỏ dày cần được xem là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Thay vì cầm nắm hay mang theo, cách an toàn nhất là chỉ chụp ảnh và để ốc nón ở lại môi trường tự nhiên. Giữa đại dương bao la, vẻ đẹp đôi khi luôn song hành cùng hiểm họa, và ốc nón chính là lời nhắc nhở rõ ràng nhất về việc con người cần biết kính trọng và giữ khoảng cách với thiên nhiên.
Đức Khương
