PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, hướng dẫn 5 nguyên tắc giúp người dân xử lý đúng cách khi bất ngờ sờ hoặc khám thấy khối u, nhằm tránh tâm lý hoảng loạn và can thiệp y tế sai lầm.
Khi tình cờ phát hiện một khối bất thường trên cơ thể, đa số mọi người lập tức lo lắng và nghĩ ngay đến ung thư. Bác sĩ Hiếu nói bệnh nhân cần giữ bình tĩnh đầu tiên, lựa chọn hướng tiếp cận hợp lý để ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc do điều trị vội vã.
Không phải cứ có “u” là ung thư
Một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất là đánh đồng khối u với ung thư. Theo các chuyên gia, khoảng 80–90% các trường hợp là u lành tính như u nang, u mỡ, u xơ hay u máu. Đặc biệt ở tuyến giáp, tỷ lệ u lành chiếm đa số.
Thậm chí, có những trường hợp tổn thương ở phổi hoặc cơ quan khác chỉ lành tính hoặc bị đọc nhầm kết quả chẩn đoán hình ảnh. Vì vậy, việc hoảng loạn ngay từ đầu không chỉ gây áp lực tâm lý mà còn dễ dẫn đến những quyết định sai lầm.
Sai lầm nguy hiểm: Tự chờ đợi hoặc điều trị “cho chắc”
Có hai thái cực dễ gặp khi phát hiện khối u. Một là “tặc lưỡi” bỏ qua, hy vọng khối u tự biến mất. Hai là vội vàng tìm cách can thiệp ngay lập tức, thậm chí nghe theo quảng cáo để điều trị.
Cả hai đều tiềm ẩn rủi ro. Việc chần chừ có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn nếu là ác tính. Ngược lại, điều trị sai cách – như đốt u không đúng chỉ định – có thể gây biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Chọn đúng bác sĩ quan trọng hơn máy móc hiện đại
Để có kết luận chính xác, bệnh nhân cần tìm đến đúng chuyên khoa liên quan đến vị trí tổn thương thay vì chỉ tập trung vào các cơ sở chụp chiếu hình ảnh. Bác sĩ Hiếu lấy ví dụ người mắc bướu tuyến giáp cần khám nội tiết, u vú hay tử cung khám sản, u dưới da khám da liễu hoặc cơ xương khớp. Việc chọn một bệnh viện gần nhà, nơi bác sĩ tư vấn cặn kẽ và không dọa nạt người bệnh, sẽ giúp tiết kiệm thời gian, tiền bạc.
Ông khuyên người dân tránh chạy theo các phòng khám quảng cáo máy móc hiện đại để rồi đối mặt nguy cơ "tiền mất tật mang", điển hình như trường hợp đốt u tuyến giáp sai chỉ định gây chảy máu thứ phát, chèn ép đường thở suýt tử vong.
Kiên nhẫn chờ kết luận, tránh điều trị vội vàng
Khi đã chọn đúng người thầy thuốc, người bệnh phải kiên nhẫn tuân thủ phác đồ và chờ đợi kết quả giải phẫu bệnh thay vì yêu cầu điều trị bao vây ngay lập tức. Ngành y tế chỉ định phương pháp phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị dựa trên bằng chứng khoa học chuẩn quốc tế, không áp dụng tư duy "đánh nhầm hơn bỏ sót".
Bác sĩ sẽ tiếp tục theo dõi u lành và chỉ can thiệp cắt, đốt khi tổn thương to lên hoặc gây chèn ép cơ quan xung quanh. Đối với ung thư, giới chuyên môn thiết kế phương án điều trị riêng biệt cho từng cá nhân, đòi hỏi người bệnh đặt trọn niềm tin vào chuyên gia y tế để đạt hiệu quả cao nhất.
Bình tĩnh – đúng hướng – tin chuyên gia
Phát hiện khối u không đồng nghĩa với “án tử”, nhưng cách phản ứng sai có thể khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn. Giữ bình tĩnh, đi khám đúng chuyên khoa và tin tưởng vào bác sĩ là 3 yếu tố then chốt giúp người bệnh tránh những sai lầm đáng tiếc. Trong y học, nhanh chưa chắc đã tốt, nhưng đúng thì luôn quan trọng.
Tại Việt Nam, hàng năm có hơn 182.000 ca mới và hơn 122.000 ca tử vong do ung thư. Hơn 350.000 bệnh nhân đang sống chung với căn bệnh này. Bình quân cứ 100.000 người Việt có 159 ca được chẩn đoán mắc mới ung thư và 106 trường hợp tử vong. Tỷ suất mắc mới của Việt Nam xếp thứ 91, tỷ suất tử vong xếp 50 trên tổng cộng 185 nước, ngày càng tăng nhanh trên bảng xếp hạng toàn cầu.
Các chuyên gia nhận định tỷ lệ tử vong do ung thư ở Việt Nam cao do bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, dẫn đến hiệu quả điều trị hạn chế. Thêm vào đó, những ung thư phổ biến nhất ở người Việt lại là loại có tiên lượng xấu như ung thư gan,phổi. Tuổi thọ tăng, già hóa dân số, ô nhiễm môi trường, thói quen sinh hoạt không lành mạnh như rượu bia, thuốc lá điện tử, chế độ ăn thiếu hợp lý cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư.
Trang Đào
