Một hiện tượng khí hậu từng gieo rắc những hậu quả nặng nề trong lịch sử đang khiến giới khoa học toàn cầu đặc biệt lo ngại. Đó là El Nino, dao động khí hậu tự nhiên ở Thái Bình Dương, hiện đã chính thức hình thành và được dự báo có thể phát triển thành một Siêu El Nino với cường độ thuộc hàng mạnh nhất từng được ghi nhận.
Adam Scaife, trưởng bộ phận dự báo dài hạn của Cơ quan Khí tượng Anh, là một trong những người đầu tiên phát đi lời cảnh báo mạnh mẽ. Theo ông, các dữ liệu quan trắc cho thấy một sự kiện khí hậu lớn chắc chắn đang đến gần và hoàn toàn có thể đạt tới quy mô kỷ lục.
Những nhận định ban đầu nhanh chóng được củng cố khi Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ xác nhận El Nino mạnh đã xuất hiện trên Thái Bình Dương. Cơ quan này đánh giá có tới 63% khả năng sự kiện lần này sẽ nằm trong nhóm El Nino lớn nhất kể từ năm 1950.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres gọi đây là "cảnh báo khí hậu khẩn cấp", cho rằng El Nino sẽ giống như việc "đổ thêm dầu vào ngọn lửa" trong bối cảnh hành tinh vốn đã nóng lên vì biến đổi khí hậu.
Về bản chất, El Nino xảy ra khi nhiệt độ bề mặt biển tại khu vực xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Sự thay đổi này làm suy yếu gió mậu dịch vốn có vai trò duy trì trạng thái cân bằng của đại dương. Nước ấm không còn bị đẩy về phía tây mà dịch chuyển ngược về phía châu Mỹ, kéo theo hàng loạt biến động trong hệ thống khí quyển.
Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất là hiện tượng nước trồi suy yếu. Các chất dinh dưỡng từ tầng sâu đại dương không được đưa lên bề mặt, làm giảm số lượng thực vật phù du, ảnh hưởng đến quần thể cá và lan rộng ra toàn bộ chuỗi thức ăn biển. Những hệ sinh thái vốn ổn định có thể bị xáo trộn sâu sắc.
Tác động của El Nino vượt xa phạm vi Thái Bình Dương. Bắc Mỹ có nguy cơ đối mặt với các đợt hạn hán và nắng nóng khắc nghiệt, trong khi khu vực ven Vịnh Mexico dễ hứng chịu mưa lớn và lũ lụt. Chile có thể chứng kiến lượng mưa gia tăng, còn Indonesia lại đứng trước nguy cơ khô hạn nghiêm trọng.
Các chuyên gia cũng cảnh báo mùa bão ở Thái Bình Dương có thể trở nên dữ dội hơn, trong khi Đại Tây Dương lại yên ắng bất thường. Mùa gió mùa Nam Á nhiều khả năng thất thường khó đoán, còn Australia có nguy cơ trải qua thời kỳ khô hạn kéo dài.
Theo các tiêu chuẩn khoa học phổ biến, El Nino được gọi là "siêu" khi nhiệt độ mặt nước biển cao hơn mức trung bình theo mùa trên 2 độ C. Hiện nay, nhiều mô hình dự báo đã chỉ ra khả năng nhiệt độ đại dương tăng vượt 2,5 độ C trong những tháng tới.
Giáo sư Bill McGuire thuộc Đại học College London thậm chí cho rằng ngưỡng 3 độ C không phải điều bất khả thi. Nếu điều đó xảy ra, sự kiện lần này sẽ thách thức kỷ lục được thiết lập từ giai đoạn 1877-1878, vốn vẫn được xem là một trong những Siêu El Nino mạnh nhất lịch sử.
Lịch sử cho thấy những Siêu El Nino luôn để lại hậu quả sâu rộng. Sự kiện 1997-1998 được cho là đã khiến khoảng 16% rạn san hô trên toàn thế giới biến mất. Hạn hán kéo dài, mất mùa, thiếu lương thực, cháy rừng và lũ lụt đã ảnh hưởng tới hàng triệu người.
Trong bối cảnh hiện nay, nguy cơ đó càng đáng lo ngại hơn khi thế giới đang phải đối mặt với áp lực từ biến đổi khí hậu. Nhiệt độ nền của Trái Đất đã cao hơn đáng kể so với trước đây, khiến mọi tác động từ El Nino có thể bị khuếch đại.
Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu sản lượng nông nghiệp sụt giảm do thời tiết cực đoan, giá lương thực sẽ leo thang, đẩy những cộng đồng dễ tổn thương vào khủng hoảng nghiêm trọng hơn.
Một số ý kiến hoài nghi từng viện dẫn việc nhiệt độ toàn cầu giảm nhẹ sau các Siêu El Nino để phủ nhận xu hướng nóng lên của hành tinh. Tuy nhiên, giới khoa học khẳng định đây chỉ là hiệu ứng thống kê ngắn hạn. Xu thế dài hạn của nhiệt độ toàn cầu vẫn đang đi lên không ngừng.
Thông điệp được các nhà khoa học đưa ra khá rõ ràng: El Nino không phải nguyên nhân duy nhất khiến Trái Đất nóng lên, nhưng nó có thể trở thành chất xúc tác khiến những hệ lụy của biến đổi khí hậu bùng phát dữ dội hơn.
Điều đáng lo ngại nhất là nhân loại có thể vẫn chưa chuẩn bị đầy đủ. Khi một Siêu El Nino xuất hiện trong bối cảnh thế giới đã nóng hơn, đông dân hơn và dễ tổn thương hơn, những thách thức phía trước có thể vượt xa những gì từng được ghi nhận trong lịch sử hiện đại.
Đó cũng là lời nhắc nhở rằng thích ứng với các hiện tượng khí hậu cực đoan không còn là lựa chọn cho tương lai xa, mà đã trở thành nhu cầu cấp bách của hiện tại. Nếu những cảnh báo của giới khoa học trở thành hiện thực, thế giới sẽ phải đối mặt với một phép thử khắc nghiệt về khả năng chống chịu trước cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng sâu sắc.
Tham khảo: MSN
Đức Khương
