Tổng thống Lebanon Joseph Aoun thăm Mỹ 18-21/7/2026. Đây là chuyến thăm Mỹ đầu tiên của người đứng đầu nhà nước Lebanon kể từ năm 2009. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với khu vực Trung Đông, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quan hệ giữa Beirut và Washington, đồng thời đặt ra rất nhiều kỳ vọng.
Ông Joseph Aoun đã có cuộc gặp Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng bàn việc thực hiện thỏa thuận khung Lebanon - Israel ký ngày 26/6/2026 dưới sự bảo trợ của Mỹ nhằm giải quyết cuộc xung đột đã kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Thỏa thuận Lebanon - Israel
Ngày 26/6/2026, tại Washington, với sự bảo trợ của Mỹ, Israel và Lebanon đã ký một thỏa thuận khung công nhận lẫn nhau quyền được sống trong hòa bình, an ninh và chấm dứt tình trạng chiến tranh thông qua một giải pháp ngoại giao, mở rộng chủ quyền của nhà nước Lebanon thông qua việc Israel rút dần khỏi miền nam Lebanon và thay thế bằng các lực lượng quân đội Lebanon.
Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với Lebanon. Các bên bắt đầu thực hiện giai đoạn đầu tiên của thỏa thuận trên, mở đầu bằng việc Israel rút quân khỏi các khu vực thí điểm ở miền nam Lebanon gồm các làng phía tây Frun, Sarif và Zoter, trao lại quyền kiểm soát cho quân đội Lebanon.
Israel vẫn chiếm đóng một khu vực rộng lớn ở phía nam đất nước và hàng trăm nghìn người Lebanon vẫn phải di dời sau các cuộc tấn công của Israel, trong khi Hezbollah bác bỏ các cuộc đàm phán trực tiếp của chính phủ với Israel và những nỗ lực của nhà nước nhằm giải giáp Hezbollah.
Quân đội Israel (IDF) cam kết từng bước rút toàn bộ lực lượng của mình khỏi các khu vực miền nam Lebanon, tạo điều kiện lập các vùng đệm thí điểm dưới sự quản lý của nhà nước Lebanon. Các lực lượng vũ trang Lebanon (LAF) sẽ thiết lập lại quyền kiểm soát toàn bộ chủ quyền lãnh thổ, đặc biệt tại các khu vực miền nam Lebanon.
Việc thiết lập các khu vực an ninh đi kèm với tiến trình giải giáp các nhóm vũ trang phi chính phủ, trong đó có Hezbollah, ngăn chặn họ quay trở lại các khu vực biên giới, khép lại tình trạng xung đột kéo dài nhiều thập kỷ. Hai bên cam kết thực hiện các biện pháp pháp lý để ngăn chặn dòng tiền tài trợ cho các nhóm vũ trang.
Một thỏa thuận thiết lập "vùng thí điểm" đầu tiên đã đạt được ngày 15/7/2026, sau vòng đàm phán thứ sáu giữa Lebanon và Israel tại Rome, nhằm thực hiện thỏa thuận khung ký tại Washington ngày 26/6/2026, quy định Israel phải rút khỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, LAF dần dần khôi phục "sự kiểm soát chủ quyền hiệu quả đối với toàn bộ lãnh thổ của đất nước."
Trong tình hình như vậy, Tổng thống Joseph Aoun thăm Mỹ là nhằm tìm kiếm sự hậu thuẫn lớn hơn của Mỹ trong việc thúc đẩy triển khai thỏa thuận và củng cố an ninh lâu dài cho Lebanon.
Chuyến thăm lịch sử
Chuyến thăm của Tổng thống Joseph Aoun đến Washington được coi là chuyến thăm lịch sử vì đây là chuyến thăm đầu tiên của một nguyên thủ quốc gia Lebanon đến Mỹ kể từ năm 2009, một bước ngoặt ngoại giao trong quan hệ hai nước và sự tham gia tích cực của Mỹ vào việc giải quyết cuộc khủng hoảng Lebanon - Israel.
Phía Mỹ tuyên bố sẵn sàng thay đổi thái độ đối với Lebanon.
Hai bên đã thảo luận các biện pháp thực hiện thỏa thuận khung ký ngày 26/6/2026 giữa Lebanon và Israel, trước mắt là thiết lập một lệnh ngừng bắn, chấm dứt xung đột ở miền nam Lebanon, rút quân Israel khỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, bắt đầu bằng việc rút quân khỏi "các vùng thí điểm".
Kết quả chính của chuyến thăm và cuộc gặp đầu tiên của ông là việc ký kết các thỏa thuận bao gồm một kế hoạch cụ thể để tăng cường vai trò của quân đội Lebanon và giải giáp Hezbollah.
Mỹ cam kết hỗ trợ mạnh mẽ chính phủ của Tổng thống Joseph Aoun, ủng hộ chủ quyền và các thể chế của nhà nước Lebanon, dành mọi sự giúp đỡ cần thiết cho quân đội Lebanon như là trụ cột chính để đảm bảo sự ổn định, chủ quyền của đất nước, tăng cường vai trò của họ trong việc thực hiện thỏa thuận khung ký giữa Lebanon và Israel dưới sự bảo trợ của Mỹ.
Tổng thống Trump hứa sẽ gây sức ép lên Israel để họ rút quân khỏi miền nam Lebanon theo từng giai đoạn. Bước đầu tiên sẽ rút khỏi "các vùng thí điểm", quân đội Lebanon sẽ tiếp quản và triển khai ngay lập tức tại các khu vực quân đội Israel rút để lấp khoảng trống an ninh.
Ông Trump cũng hứa sẽ cung cấp viện trợ quy mô lớn cho Lebanon nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế và tái thiết đất nước, đảm bảo sự ổn định lâu dài sau nhiều năm chiến tranh giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Mỹ cam kết cung cấp 100 triệu USD viện trợ nhân đạo và 30 triệu USD để cải thiện năng lực của quân đội Lebanon.
Bước đi mang tính biểu tượng quan trọng đầu tiên là việc ông Trump đã chỉ đạo các hãng hàng không nối lại các chuyến bay thẳng giữa Mỹ và Lebanon bị ngừng từ năm 1985 sau vụ cướp máy bay TWA 847. Điều này nhằm mục đích hỗ trợ nền kinh tế Lebanon và cộng đồng người Mỹ di cư.
Bộ Ngoại giao Mỹ công bố bắt đầu các hoạt động "khu vực thí điểm" tại các thị trấn Fron, Sarifa và Western Zoter, theo khuôn khổ ba bên và dưới sự bảo trợ của Nhóm Điều phối Quân sự Lebanon. Bước đi này là kết quả trực tiếp của các cuộc đàm phán được tổ chức vào tuần trước giữa Lebanon và Israel tại Rome. Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh Washington sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ với các bên nhằm thực hiện thành công thỏa thuận 26/6/2026.
Ông Trump muốn thỏa thuận khung thành công, bởi vì thành công này sẽ góp phần đưa Lebanon ra khỏi vòng ảnh hưởng của Iran để đi theo quỹ đạo của Mỹ. Vì vậy, những gì Washington có thể làm là gây áp lực lên Israel để tạo điều kiện cho nhiệm vụ của Tổng thống và quân đội Lebanon, và điều này rất quan trọng đối với cả hai bên.
Tổng thống Trump nói, Syria có thể đóng vai trò trong việc giải quyết hồ sơ vũ khí của Hezbollah, ông ca ngợi Tổng thống Syria Ahmed Al-Shara.
Trong một động thái phản ánh sự ủng hộ của Washington đối với những nỗ lực của nhà nước Lebanon nhằm chấm dứt cuộc xung đột, ông Trump bày tỏ sẵn sàng đối thoại trực tiếp với Hezbollah nếu Tổng thống Aoun yêu cầu.
Hezbollah là ai?
Hezbollah trong tiếng Ả Rập có nghĩa là "Đảng của Thánh Allah". Hezbollah là một tổ chức chính trị, vũ trang của người Lebanon theo đạo Hồi dòng Shia được thành lập năm 1982 trên cơ sở tập hợp các tổ chức của người Hồi giáo dòng Shia ở Lebanon nhằm chống lại cuộc tấn công của Israel vào Lebanon lúc đó nhằm vào Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO). Hezbollah được Iran và Syria thời Bashar Al-Assad hỗ trợ về tài chính và quân sự.
Hezbollah là một lực lượng chính trị có ảnh hưởng lớn ở Lebanon. Hiện nay, Hezbollah cùng với một liên minh chính trị rộng lớn hơn do Hezbollah dẫn đầu nắm giữ 62/128 ghế trong Quốc hội và 2/24 ghế trong Chính phủ Lebanon.
Hezbollah có lực lượng vũ trang riêng với khoảng 100-120 nghìn quân, được trang bị các loại vũ khí hiện đại, là lực lượng phi nhà nước mạnh nhất thế giới, mạnh hơn cả quân đội chính quy Lebanon. Họ có đài phát thanh, TV và báo chí riêng.
Hezbollah được xem như kẻ thù không đội trời chung của Israel. Mỹ, Israel và phương Tây coi Hezbollah là tổ chức khủng bố, nhưng nhiều nước khác coi Hezbollah là phong trào kháng chiến. Hezbollah là một lực lượng có ảnh hưởng lớn hoạt động hợp pháp tại Lebanon, là một bộ phận trong chính quyền Lebanon, được mệnh danh là nhà nước trong nhà nước, quân đội trong quân đội.
Liên đoàn Ả Rập, Liên hợp quốc, Nga, Trung Quốc, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều nước khác coi Hezbollah là một tổ chức chính trị - xã hội, một lực lượng kháng chiến quốc gia hợp pháp, các nước thuộc Liên minh Châu Âu (EU) chỉ coi cánh quân sự của tổ chức này là khủng bố.
Những trở ngại
Dù được coi là một bước tiến lịch sử, việc thực hiện thỏa thuận vẫn phải đối mặt với nhiều bất định. Sau khi thỏa thuận được ký kết, Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri, thủ lĩnh đảng Amal và là một đồng minh quan trọng của Hezbollah, tuyên bố sẽ không phê chuẩn văn kiện này do nó không bảo đảm quyền lợi của quốc gia.
Nhóm Hezbollah, không tham gia vào các cuộc đàm phán, đã tuyên bố bác bỏ thỏa thuận, coi nghĩa vụ của Lebanon giải giáp các lực lượng của mình như một mối đe dọa nội chiến.
Israel vẫn chiếm khoảng 20% lãnh thổ miền nam Lebanon. Thỏa thuận khung không đặt ra lộ trình cho việc Israel rút khỏi lãnh thổ Lebanon, trong khi Israel tuyên bố các lực lượng của họ sẽ không rút khỏi vùng đệm cách biên giới 10 km cho đến khi Hezbollah được giải giáp hoàn toàn.
Israel bảo lưu quan điểm duy trì quyền tự do hành động trong khu vực an ninh để loại bỏ mọi mối đe dọa, khiến quá trình chuyển giao trách nhiệm an ninh cho quân đội Lebanon trở nên hết sức phức tạp và kéo dài. Tel Aviv nhượng bộ trong khuôn khổ thỏa thuận, nhưng tuyên bố sẽ duy trì sự có mặt lâu dài tại một số vị trí chiến lược quan trọng ở phía nam cho đến khi mối đe dọa từ Hezbollah được vô hiệu hóa hoàn toàn.
Các điều khoản của thỏa thuận Lebanon - Israel mâu thuẫn với "Biên bản ghi nhớ Islamabad" ký giữa Mỹ và Iran ngày 18/6/2026, quy định ngừng bắn mà không yêu cầu giải giáp ngay lập tức lực lượng ủy nhiệm Hezbollah.
Giải giáp lực lượng Hezbollah là nút thắt phức tạp nhất trong lộ trình thực hiện thỏa thuận Lebanon - Israel. Thỏa thuận yêu cầu giải giáp có kiểm chứng phong trào này và tháo dỡ các cơ sở hạ tầng quân sự của họ, trong khi các nghị sĩ thuộc Hezbollah trong Quốc hội Lebanon đã cảnh báo chính quyền Lebanon không nên thực hiện thỏa thuận này vì nó phục vụ lợi ích của Israel.
Nội bộ Lebanon chia rẽ sâu sắc. Chính phủ Lebanon được Mỹ hậu thuẫn tìm cách giành lại chủ quyền, nhưng ban lãnh đạo Hezbollah kiên quyết bác bỏ việc chính phủ đàm phán trực tiếp với Israel và những nỗ lực của chính quyền nhằm giải giáp Hezbollah.
Hệ thống chính trị Lebanon bị phân cực sâu sắc. Hezbollah là lực lượng chính trị và quân sự có vai trò hết sức quan trọng tại Lebanon. Chính phủ Lebanon không thể độc lập quyết định được chính sách đối nội cũng như đối ngoại của đất nước nếu không được sự đồng thuận của Hezbollah.
Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri nhấn mạnh rằng, việc đánh giá kết quả chuyến thăm Mỹ của Tổng thống Joseph Aoun và cuộc gặp với Tổng thống Donald Trump phải dựa trên những gì đạt được trên thực địa, quan trọng nhất là lệnh ngừng bắn và Israel phải rút khỏi các vùng lãnh thổ Lebanon bị chiếm đóng.
Thỏa thuận 26/6/2026 chỉ là thỏa thuận khung giữa Israel và Lebanon, việc thực hiện cụ thể sẽ còn gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp.
Sự thành bại của thỏa thuận này phụ thuộc rất nhiều vào việc chính phủ Lebanon có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cam kết của mình hay không; khả năng tiếp quản và kiểm soát an ninh của quân đội Lebanon đối với các khu vực Israel rút quân hiệu quả đến mức nào; Hezbollah có chịu giải giáp hay không; và cuối cùng là liệu Washington có thực sự gây sức ép buộc Israel tuân thủ lộ trình rút quân khỏi các "khu vực thí điểm" ở miền Nam Lebanon hay không.
Mặt khác, tiến trình này vẫn đối mặt với thách thức to lớn do những toan tính an ninh trên thực địa, đặc biệt là việc chính quyền Mỹ gắn động thái rút quân Israel khỏi miền nam Lebanon với việc chấm dứt ảnh hưởng của Iran và trong mọi trường hợp, Washington không thể làm suy yếu vị thế của Israel, đồng minh số một của mình ở Trung Đông.
Cuộc xung đột Israel - Lebanon là một mắt xích quan trọng trong cuộc xung đột Trung Đông. Giải pháp cho cuộc xung đột này không thể tách rời khỏi giải pháp toàn diện cho các vấn đề của cuộc xung đột Ả Rập - Israel.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai
(Nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông, Ủy viên Ban thường vụ Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam)
