Cảnh báo nguy cơ cháy nổ, ảnh hưởng trực tiếp đến động cơ xe
Lộ trình của Bộ Công Thương, xăng sinh học E10 sẽ được triển khai đồng loạt trên toàn quốc thay thế cho xăng khoáng A95 từ 1/6 tới.
Nhiều tài khoản mạng xã hội gần đây liên tục đăng video hướng dẫn cách “biến xăng E10 thành xăng nguyên chất”.
Trong các video này, người thực hiện thường đổ nước vào xăng E10, lắc mạnh rồi để lắng vài phút. Sau đó, lớp dung dịch phía dưới được cho là hỗn hợp nước và ethanol, còn lớp phía trên được phân tích là “xăng sạch cồn”, thậm chí có thể “mạnh ngang A95”.
Theo báo Dân trí, TS Vũ Thị Tần - Trường Hoá và Khoa học sự sống (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, nhiều video trên mạng đang đơn giản hóa quá mức một quá trình hóa học phức tạp.
Một video hướng dẫn cách tách ethanol khỏi xăng E10 nhận được nhiều lượt xem (Ảnh: Chụp màn hình)./ Theo báo Dân trí
Theo TS Tần, ethanol đúng là có khả năng hòa tan trong nước. Tuy nhiên, trong xăng E10, ethanol đã được phối trộn theo tỷ lệ và tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể để tạo thành nhiên liệu ổn định. Việc dùng nước để “kéo” ethanol ra khỏi hỗn hợp không đơn giản như những gì video thể hiện.
“Ethanol khi đã hòa tan ổn định trong xăng với một tỉ lệ nhất định thì rất khó tách hoàn toàn chỉ bằng cách lắc tay vài phút”, TS Tần phân tích.
Theo TS Tần, một khi ethanol đã được hòa tan ổn định trong xăng E10, các phân tử đã thiết lập một trạng thái liên kết nhất định.
"Ethanol là chất phân cực, tan tốt trong nước nhưng cũng được phối trộn trong xăng để tạo hệ nhiên liệu ổn định trong giới hạn tiêu chuẩn. Khi thêm nước, cân bằng pha bị phá vỡ, ethanol có thể phân bố lại sang pha nước, làm nhiên liệu ban đầu không còn đạt trạng thái thiết kế”, TS Tần chia sẻ.
Phân tích sâu hơn về mặt vật lý, cơ sở của hiện tượng này là sự phân bố lại ethanol giữa pha hydrocarbon và pha nước, chủ yếu do ethanol có khả năng tạo liên kết hydro và hòa tan tốt trong nước.
Tuy nhiên, quá trình thủ công không kiểm soát được cân bằng pha, hàm lượng ethanol còn lại, lượng nước lẫn trong xăng và các thay đổi về phụ gia nhiên liệu bị pha tạp. Điều đáng sợ hơn là nhiên liệu có thể lẫn nước.
Để làm rõ hơn sự nguy hiểm của cách làm này, TS Tần còn giải thích thêm: "Có thể hình dung xăng E10 là một hệ nhiên liệu đã được phối trộn theo tiêu chuẩn. Khi tự ý thêm nước, người dùng không chỉ ‘lấy bớt ethanol’ mà còn phá vỡ trạng thái phối trộn ban đầu, tạo ra một hỗn hợp mới không còn được kiểm định về tính năng nhiên liệu".
Nguy hiểm hơn, việc tự ý can thiệp vào thành phần nhiên liệu có thể khiến xăng không còn đạt tiêu chuẩn vận hành của động cơ.
Một trong những rủi ro lớn nhất là làm giảm chỉ số octane của nhiên liệu.
TS Vũ Thị Tần - Trường Hoá và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội (Ảnh: Hoa Lê).
“Không thể coi phần xăng còn lại là gần giống xăng A95 như nhiều video đang nói”, TS Vũ Thị Tần nhấn mạnh.
Ngoài nguy cơ giảm chất lượng nhiên liệu, việc tự pha nước vào xăng còn tiềm ẩn nguy cơ lẫn nước vào hệ thống nhiên liệu.
Xăng là chất lỏng dễ bay hơi và rất dễ bắt lửa trong môi trường kín hoặc gần nguồn nhiệt. Việc đổ xăng ra chai nhựa, lắc mạnh hoặc sang chiết thủ công có thể tạo hơi xăng tích tụ trong không khí.
Chỉ một tia lửa điện nhỏ từ thiết bị điện tử, bật lửa hoặc nguồn nhiệt cũng có thể gây cháy.
Theo TS Tần, nhiều người thường chủ quan vì nghĩ thao tác với lượng xăng nhỏ là vô hại. Tuy nhiên, hơi xăng có khả năng bắt cháy nhanh và lan rộng trong không gian hẹp.
“Xăng E10 hiện là loại nhiên liệu sinh học đã được nhiều quốc gia sử dụng nhằm giảm phát thải và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tại Việt Nam, loại nhiên liệu này cũng phải trải qua các quy trình kiểm định và tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi lưu hành trên thị trường.
Người dân không nên tin theo những “mẹo kỹ thuật” lan truyền trên mạng xã hội khi chưa có cơ sở khoa học rõ ràng.
Can thiệp vào thành phần nhiên liệu bằng phương pháp thủ công là hành động nhiều rủi ro. Thiệt hại đôi khi không xuất hiện ngay nhưng có thể ảnh hưởng lâu dài đến động cơ”, TS Vũ Thị Tần cảnh báo.
Ngoài xăng sinh học E10, người dùng xe còn lựa chọn nào khác không?
Theo báo VietNamNet, nhiều người lo ngại rằng khi chuyển sang dùng xăng E10 thì các loại xăng khác sẽ “biến mất”, đặc biệt với những xe đời cũ hoặc người dùng còn e dè với nhiên liệu pha ethanol.
Tuy nhiên trên thực tế, ngoài xăng E10, người dân vẫn còn một lựa chọn khác là xăng E5 RON92.
Xăng E5 cũng là xăng sinh học, được pha trộn giữa 95% xăng khoáng truyền thống (loại RON92) và 5% cồn sinh học ethanol.
Ngoài xăng E10, người dùng ô tô xe máy có thể có sự lựa chọn khác là xăng E5. Ảnh: Nguyễn Huế
Loại xăng này bắt đầu được bán thí điểm từ cuối năm 2015 và chính thức bán đại trà trên toàn quốc từ đầu năm 2018 đến nay.
Theo lộ trình của Bộ Công Thương, đây sẽ là loại xăng tiếp tục được duy trì kinh doanh đến hết năm 2030 trước khi nhường chỗ hoàn toàn cho các loại xăng sinh học có tỷ lệ pha trộn ethanol cao hơn.
Trong khi đó, xăng khoáng thuần túy như RON95-V hay RON95-III theo cách gọi trước đây gần như sẽ không còn được bán độc lập nếu không pha ethanol.
Trước đó, Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương ban hành ngày 7/11/2025 có nêu rõ lộ trình chuyển đổi nhiên liệu mới được chia thành 2 giai đoạn:
Giai đoạn đầu, từ ngày 1/6/2026, toàn bộ xăng không chì lưu hành trên thị trường để sử dụng cho phương tiện cơ giới đường bộ sẽ bắt buộc chuyển sang xăng E10.
Giai đoạn tiếp theo, xăng E5 RON 92 vẫn được phép sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh đến hết ngày 31/12/2030 trước khi dần bị thay thế bằng các loại nhiên liệu có tỷ lệ phối trộn và tiêu chuẩn chất lượng cao hơn.
Một số ý kiến lo ngại xe có hiện tượng hụt ga hoặc hao nhiên liệu hơn, đặc biệt với xe cũ. Tuy nhiên cũng có ý kiến cho rằng các mẫu xe sản xuất từ khoảng năm 2010 trở lại đây hoàn toàn có thể vận hành bình thường với E10.
Giới chuyên gia cho rằng, phần lớn ô tô và xe máy đời mới hiện nay đều đã được thiết kế để tương thích với nhiên liệu sinh học pha ethanol. Việc sử dụng xăng sinh học giúp giảm đáng kể các khí thải gây hại như CO, HC và bụi mịn phát sinh trong quá trình đốt cháy, qua đó góp phần cải thiện chất lượng không khí tại các đô thị lớn.
Bên cạnh yếu tố môi trường, nhiên liệu sinh học còn được đánh giá là giải pháp giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch truyền thống, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và thúc đẩy xu hướng giao thông xanh. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng quốc tế cũng như cam kết giảm phát thải của Việt Nam trong những năm tới.
