Trung Quốc vừa phát động chiến dịch toàn cầu nhằm truy thu hàng trăm tỷ USD thuế kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Bước đi diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh nỗ lực bù đắp thâm hụt ngân sách ngày càng gia tăng bằng cách nhắm thẳng vào giới siêu giàu.
Các cơ quan chức năng đã siết chặt kiểm soát đối với lợi nhuận đầu tư và vốn từ nước ngoài, với một số trường hợp bị truy cứu ngược về tận năm 2000. Chiến dịch này đồng thời diễn ra khi Bắc Kinh tìm cách mở rộng đáng kể quyền kiểm soát đối với dòng vốn tháo chạy ra nước ngoài.
Theo các quan chức nước ngoài, giới ngân hàng Trung Quốc và văn phòng gia đình (family office) đã nhận được chỉ đạo phải rà soát lại toàn bộ khoản đầu tư nước ngoài của giới nhà giàu, nhằm kiểm tra xem các khoản thu nhập này đã được kê khai với cơ quan thuế Bắc Kinh hay chưa.
Là một phần trong chuỗi cải cách thuế nhắm vào giới thượng lưu quốc gia, bao gồm cả các quỹ tín thác nước ngoài, chiến dịch tập trung vào lợi nhuận phát sinh từ việc mua bán bất động sản, cổ phiếu, kim loại quý và tiền số, cùng nhiều loại tài sản khác.
Tính chất "truy thu ngược" của chiến dịch, với các đợt rà soát trong một số trường hợp kéo dài hơn 25 năm, đã được nhiều quan chức, ngân hàng và cố vấn tài chính xác nhận.
Một ngân hàng tại miền Nam Trung Quốc cho biết, trong những tháng gần đây, các ngân hàng Trung Quốc ngày càng tăng cường phối hợp với cơ quan thuế để phong tỏa tài khoản. Tài khoản nằm trong diện bị kiểm tra sẽ chỉ được mở lại khi quan chức xác nhận tiền thuế đánh trên lợi nhuận từ tài sản, tài khoản và quỹ tín thác ở nước ngoài đã được thanh toán đầy đủ.
"Phương thức chung là những người giàu này sẽ ngay lập tức nộp phạt và nộp thuế bằng tiền mặt để kích hoạt lại tài khoản của họ," vị ngân hàng này cho biết.
Người đứng đầu một văn phòng gia đình tại Thâm Quyến cho biết các khách hàng của ông bị yêu cầu nộp thuế cho các khoản lợi nhuận tài sản nước ngoài phát sinh trong giai đoạn từ 2017 đến 2022, dù không có bất kỳ giải thích nào được đưa ra cho việc khoanh vùng thời gian này. Ông Victor Shih, Giáo sư kinh tế chính trị Trung Quốc tại Đại học California San Diego, nhận định động lực của chiến dịch mới này "rõ ràng mang tính chất tài khóa".
Thu ngân sách của Trung Quốc, vốn phụ thuộc lớn vào thuế, về cơ bản đã chững lại kể từ sau đại dịch, giảm 1,7% xuống còn 21,6 nghìn tỷ NDT (3,2 nghìn tỷ USD) vào năm 2025. Tổng thu ngân sách từ việc bán đất, vốn là nguồn thu cốt lõi của nhà nước, đã lao dốc từ mức đỉnh 8,7 nghìn tỷ NDT vào năm 2021 xuống còn 4,15 nghìn tỷ NDT sau cú sập của thị trường bất động sản.
Theo thông cáo chung từ Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế Trung Quốc, tháng trước, nước này cũng đã áp dụng các quy định thuế diện rộng đối với tài sản chuyển vào các quỹ tín thác nước ngoài, chính thức xóa bỏ lỗ hổng mà giới nhà giàu lâu nay vẫn dùng để "trú ẩn". Theo quy định mới, thu nhập do các quỹ tín thác nước ngoài tạo ra sẽ phải chịu mức thuế 20% qua nhiều giai đoạn.
Một ngân hàng tại Singapore chuyên quản lý tài sản cho giới nhà giàu Trung Quốc chia sẻ rằng sắc thuế mới đã khiến các khách hàng của ông "sốc nặng".
"Nhiều người lập quỹ tín thác cho các tài sản công khai, như cổ phiếu của các công ty niêm yết. Trong thời kỳ hoàng kim của các đợt IPO, việc sở hữu cấu trúc tín thác chuẩn chỉnh mang lại một 'lá chắn' thuế thu nhập hoàn hảo. Nhưng quy định mới này đã dập tắt hoàn toàn lợi thế đó," vị ngân hàng này nói.
Giới chuyên gia nhận định, dù một số cấu trúc hải ngoại phức tạp có thể lách được các quy định mới, nhiều chủ sở hữu quỹ tín thác dự kiến sẽ phải đối mặt với các khoản nghĩa vụ thuế phát sinh một lần. Một số người nhiều khả năng phải bán bớt tài sản để lấy tiền nộp thuế.
Cùng với một loạt cải cách thuế khác, các chính sách mới sẽ đưa hệ thống thuế của Trung Quốc tiến gần hơn với mô hình của Mỹ - nơi người nộp thuế về cơ bản bị đánh thuế trên tổng thu nhập toàn cầu.
Ông Ye Yongqing, luật sư thuế tại Thượng Hải và là đối tác tại Anli Partners, nhận xét: "Các cơ quan quản lý đã liên tục siết chặt việc kiểm soát dòng vốn xuyên biên giới, việc kê khai thu nhập ở nước ngoài và ngoại hối. Điều này thu hẹp đáng kể không gian để giới nhà giàu Trung Quốc chuyển tài sản ra nước ngoài hoặc tối ưu hóa nghĩa vụ thuế thông qua các pháp nhân nước ngoài."
Thực tế cho thấy việc siết chặt thu thuế từ giới nhà giàu Trung Quốc đã mang lại kết quả trong những năm gần đây. Số liệu chính thức cho thấy thu nhập từ thuế thu nhập cá nhân đã tăng 11,5% trong năm 2025 nhờ các chiến dịch trước đó, bao gồm cả thuế đánh vào giao dịch cổ phiếu tại Hồng Kông. Mức tăng này vượt xa tốc độ tăng trưởng thuế tổng thể là 0,8%.
Người đứng đầu một công ty tư vấn di trú có văn phòng tại Trung Quốc và New York cho biết, các cơ quan chức năng đang nhắm vào nhóm người giàu Trung Quốc giao dịch cổ phiếu Mỹ thông qua Hồng Kông (Trung Quốc) hoặc các kênh hải ngoại khác đầu tiên. Bà dự báo sự rà soát sẽ tiếp tục dịch chuyển sang những người sở hữu tài sản tài chính lớn trong các tài khoản ngân hàng nước ngoài.
Vũ Anh
Theo: Financial Times
