Nhắc đến ẩm thực Hải Phòng, bên cạnh bánh đa cua, bún cá hay bánh mì cay, người dân địa phương còn có một “mật mã” rất riêng: pate Cột Đèn. Cái tên nghe giản dị, thậm chí có phần lạ tai với du khách, nhưng lại gắn chặt với ký ức ăn uống đêm khuya của nhiều thế hệ người đất cảng. Điều đáng nói là món pate này không phải lúc nào cũng dễ tìm, bởi quán chuẩn vị thường chỉ mở vào buổi tối, có khi kéo dài đến tận rạng sáng.
Ảnh VinWonders
Tên gọi từ chợ Cột Đèn xưa và một địa chỉ “gốc” của người Hải Phòng
Theo loạt bài viết chuyên đề về ẩm thực Hải Phòng của VnExpress, tên gọi “pate Cột Đèn” bắt nguồn từ chợ Cột Đèn xưa, nay thuộc khu vực phố Chùa Hàng. Từ nhiều năm trước, nơi đây đã xuất hiện các gánh hàng, quán nhỏ bán bánh mì kèm pate vào buổi tối, lâu dần trở thành một “điểm hẹn” ăn đêm quen thuộc. Cách gọi theo địa danh cũng vì thế mà gắn liền với món pate đặc trưng của khu vực này.
Ngay sau khi nhắc đến tên gọi, người Hải Phòng thường dẫn khách đến quán bánh mì pate tại số 1 Chùa Hàng, khu vực ngã tư Chùa Hàng – Tô Hiệu. Theo VnExpress, đây là một trong những địa chỉ lâu đời, tiêu biểu cho pate Cột Đèn truyền thống. Quán không có biển hiệu cầu kỳ, mở cửa từ khoảng 19h đến rạng sáng, bán bánh mì pate ăn tại chỗ và cả pate tươi để mang về. Người bán cho biết pate được làm tại xưởng gia đình, theo mẻ nhỏ, giữ cách chế biến truyền thống nhiều năm qua.
Quán pate từ chợ Cột Đèn lâu đời được nhiều người địa phương tin tưởng (Ảnh MiA)
Tuổi Trẻ Online từng dẫn lời tiểu thương pate gia truyền tại khu vực chợ Cột Đèn khẳng định: Pate Cột Đèn vốn là tên gọi dân gian theo địa danh, không phải thương hiệu đăng ký. Vì vậy, những sản phẩm đóng hộp mang tên tương tự xuất hiện sau này không đồng nhất về nguồn gốc và cách làm so với pate tươi truyền thống bán tại phố Chùa Hàng.
Pate tươi hầm nhiều giờ và lý do chỉ bán vào buổi tối
Điểm tạo nên hương vị riêng của pate Cột Đèn nằm ở cách chế biến thủ công. Theo chia sẻ của người bán hàng lâu năm, pate sau khi xay được đổ vào khay nhôm và hầm nhừ khoảng 6 tiếng, phía dưới nồi đặt một lớp mỡ lợn. Trong quá trình hầm, mỡ tan dần từ dưới lên, thấm vào khối pate, giúp món ăn mềm, ẩm, béo vừa phải nhưng không bị ngấy hay khô. Nhờ đó, pate Cột Đèn có kết cấu tơi, mịn, mùi gan rõ nhưng không nặng.
Chính quy trình này cũng lý giải vì sao pate Cột Đèn chuẩn vị hiếm khi bán ban ngày. Theo ghi nhận của VnExpress, ban ngày với nhiều hộ làm pate truyền thống chủ yếu là thời gian sơ chế và nấu mẻ mới; đến tối, khi pate đạt trạng thái ngon nhất, quán mới bày bán. Cùng với đó, trong văn hóa ẩm thực Hải Phòng, pate Cột Đèn từ lâu được xem là món ăn đêm, dùng để lót dạ sau giờ làm hoặc sau những cuộc gặp gỡ buổi tối.
Ảnh MiA
Hiện nay trên phố Chùa Hàng cũng còn rất nhiều hàng pate tươi của người dân bản địa khác (Ảnh Dân Trí)
Một số người bản địa cho biết thêm, quán pate Cột Đèn thường bắt đầu đông khách từ khoảng 19h, nhiều nơi bán đến 3–4h sáng hôm sau. Ngoài địa chỉ tiêu biểu ở số 1 Chùa Hàng, dọc khu vực phố Chùa Hàng và vùng lân cận vẫn còn nhiều quán nhỏ, gánh hàng bán pate Cột Đèn tươi, nhà làm, mỗi nơi có chút khác biệt về gia vị và độ béo.
Kinh nghiệm dành cho du khách là nên đi đúng khung giờ tối, quan sát quán đông khách địa phương và hỏi trực tiếp người bán về pate tươi trong ngày. Với cách bán theo mẻ nhỏ, pate thường không để được lâu, đổi lại là hương vị nóng, mềm và đúng chất truyền thống – yếu tố giúp pate Cột Đèn Hải Phòng giữ được vị thế đặc biệt trong đời sống ẩm thực địa phương suốt nhiều năm.
