Cụ thể, người dùng mạng chia sẻ ảnh chụp màn hình Apple Maps và nhận ra rằng khi phóng to vào bất kỳ khu dân cư nào ở Hà Nội, màu đỏ gần như phủ kín toàn bộ khung hình. Trong khi đó, cũng với thao tác tương tự tại TP.HCM, phần lớn nóc nhà lại hiện lên với sắc trắng bạc hoặc xám sáng. Hiện tượng tưởng chừng đơn giản này lại kéo theo hàng loạt bình luận, chia sẻ và tranh luận về nguyên nhân đứng sau sự khác biệt ấy. Thực tế, đây không phải lỗi hiển thị của ứng dụng bản đồ, mà phản ánh đúng thói quen lợp mái đặc trưng của hai miền, xuất phát từ khí hậu, vật liệu và cả gu thẩm mỹ vùng miền.
Khí hậu hai miền quyết định lựa chọn màu mái
Nguyên nhân lớn nhất nằm ở điều kiện thời tiết. Miền Bắc có bốn mùa rõ rệt, mùa hè nắng nóng nhưng mùa đông lại lạnh kéo dài, nên người dân từ lâu đã quen với việc sử dụng mái tôn sơn màu đỏ gạch, tông ấm gần giống với ngói đất nung truyền thống. Loại vật liệu này giữ được nét thẩm mỹ quen thuộc, đồng thời vẫn đáp ứng nhu cầu che chắn khi hè đến và giữ nhiệt tốt hơn trong những ngày rét.
Ngược lại, miền Nam gần như chỉ có hai mùa mưa và nắng, nhiệt độ cao quanh năm và hầu như không có mùa đông. Các gia đình ở TP.HCM vì thế ưu tiên những loại mái có khả năng phản xạ ánh nắng tốt, giúp không gian bên trong nhà mát mẻ hơn. Mái tôn sáng màu, đặc biệt là trắng bạc, phản chiếu phần lớn bức xạ mặt trời thay vì hấp thụ, nhờ đó giảm đáng kể lượng nhiệt truyền xuống không gian sinh hoạt bên dưới. Theo nghiên cứu của Heat Island Group thuộc Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Berkeley (Mỹ), bề mặt mái trắng sạch có thể phản xạ tới 80% ánh sáng mặt trời, giúp mái nhà mát hơn mái màu xám khoảng 31 độ C trong một buổi chiều hè điển hình. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cũng trích dẫn các nghiên cứu cho thấy mái phản xạ nhiệt có thể giảm nhu cầu làm mát đỉnh điểm của nhà dân từ 11 đến 27%, một con số rất đáng kể ở vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa như phương Nam.
Vật liệu khác nhau tạo nên sắc màu khác nhau trên ảnh vệ tinh
Bên cạnh yếu tố khí hậu, sự khác biệt về vật liệu lợp mái cũng đóng vai trò quan trọng. Tại Hà Nội và khu vực đồng bằng Bắc Bộ, tôn sơn đỏ gạch gần như là lựa chọn mặc định cho nhà dân, từ khu phố cũ cho tới các dãy nhà ống mới xây. Dù ngói đất nung truyền thống vẫn còn xuất hiện ở một số công trình cổ hoặc biệt thự, phần lớn mái nhà hiện nay đều là tôn được sơn tông đỏ để giữ nét thẩm mỹ quen thuộc. Chính lớp tôn đỏ đồng loạt này tạo nên mảng màu rực rỡ đặc trưng khi nhìn từ trên cao.
Ở TP.HCM, tôn mạ kẽm, tôn lạnh và tôn sơn sáng màu như trắng bạc, xanh nhạt hoặc xám lại chiếm ưu thế. Đây là những loại vật liệu có chi phí hợp lý, thi công nhanh và đặc biệt phù hợp với nhu cầu chống nóng của người dân phương Nam. Trên ảnh vệ tinh, bề mặt kim loại sáng màu sẽ phản chiếu ánh sáng mặt trời mạnh, khiến toàn bộ khu dân cư hiện lên gần như trắng xóa, tạo nên sự tương phản rõ rệt so với Hà Nội.
Thói quen thẩm mỹ và dấu ấn văn hóa vùng miền
Ngoài các lý do thực tế, thẩm mỹ và thói quen kiến trúc của mỗi vùng cũng góp phần định hình diện mạo nóc nhà. Người miền Bắc có xu hướng ưa chuộng phong cách cổ điển, trong đó sắc đỏ trên mái nhà gắn liền với hình ảnh quen thuộc của đình, chùa, nhà cổ và kiến trúc Pháp để lại từ đầu thế kỷ 20. Với nhiều gia đình, mái đỏ còn mang ý nghĩa phong thủy, tượng trưng cho hành Hỏa, gắn với sự ấm cúng và may mắn.
Trong khi đó, người miền Nam thường chuộng phong cách hiện đại, nhẹ nhàng và phóng khoáng hơn. Các gam màu sáng trên mái nhà phù hợp với tinh thần cởi mở, đồng thời tạo cảm giác mát mẻ, thoáng đãng khi quan sát tổng thể khu dân cư. Như vậy, sự tương phản giữa Hà Nội đỏ rực và TP.HCM trắng sáng trên Apple Maps thực chất là một lát cắt thú vị, phản ánh rõ nét sự khác biệt về khí hậu, vật liệu xây dựng và văn hóa kiến trúc giữa hai đầu đất nước.
Phạm Hoàng
