Ukraine đang đối mặt với sức ép tài chính ngày càng lớn sau gần 4 năm chiến sự. Trong bối cảnh ngân khố cạn kiệt, nguồn viện trợ phương Tây chậm trễ và nợ công phình to, một khoản nợ cũ liên quan đến Trung Quốc bất ngờ được nhắc lại, làm dấy lên nhiều đồn đoán về việc Bắc Kinh có thể gây sức ép buộc Kiev thanh toán.
Món nợ của Ukraine với Trung Quốc
Theo bài viết trên Sohu, tình hình tài chính của Ukraine hiện ở mức rất căng thẳng. Dẫn thông tin từ Bộ Tài chính Ukraine hồi tháng 4, bài viết cho rằng số tiền ngân khố Ukraine có thể tự do sử dụng chỉ còn khoảng 8,9 tỷ euro, nhiều nhất đủ duy trì các khoản chi thiết yếu trong khoảng 45 ngày.
Nếu không tiếp tục nhận được hỗ trợ từ bên ngoài, Kiev có nguy cơ rơi vào tình trạng thiếu tiền nghiêm trọng để đáp ứng nghĩa vụ nợ.
Sau gần 4 năm chiến sự, nền kinh tế Ukraine bị bào mòn nặng nề. Tỷ lệ hoạt động của các nhà máy được cho là chỉ còn chưa tới 30% so với trước chiến tranh, nguồn thu thuế không đủ bù đắp chi tiêu, trong khi hơn 90% chi ngân sách phụ thuộc vào viện trợ từ bên ngoài.
Trong hoàn cảnh đó, chính quyền của ông Zelensky phải cùng lúc đối mặt với nhiều sức ép: bảo đảm đời sống tối thiểu cho người dân, duy trì bộ máy nhà nước, chi trả các nghĩa vụ nợ và tiếp tục trông chờ các gói hỗ trợ từ phương Tây.
Ukraine đang đối mặt sức ép tài chính lớn trong bối cảnh ngân khố cạn kiệt và các khoản nợ nước ngoài ngày càng chồng chất. Ảnh: Sohu
Bài viết trên Sohu cho rằng khoản vay 90 tỷ euro mà Liên minh châu Âu phê duyệt cho Ukraine cũng không thể giải quyết tận gốc vấn đề. Đây không phải viện trợ không hoàn lại mà là khoản vay phải hoàn trả cả gốc lẫn lãi.
Nếu được giải ngân đều trong hai năm 2026 và 2027, mỗi năm Ukraine nhận khoảng 45 tỷ euro, tương đương 3,75 tỷ euro mỗi tháng. Trong khi đó, các khoản chi cứng hằng tháng của Kiev được cho là lên tới khoảng 6 tỷ euro.
Trong khối nợ nước ngoài ngày càng lớn của Ukraine, có một khoản nợ cũ liên quan trực tiếp đến Trung Quốc, trị giá khoảng 30,8 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 4,5 tỷ USD. Theo Sohu, khoản tiền này chủ yếu bắt nguồn từ tranh chấp quanh công ty Motor Sich, nhà sản xuất động cơ hàng không nổi tiếng của Ukraine.
Sau năm 2014, Motor Sich rơi vào khó khăn. Đến năm 2016, doanh nghiệp Trung Quốc đạt thỏa thuận mua cổ phần công ty này thông qua con đường hợp pháp, đồng thời rót vốn để hỗ trợ khôi phục sản xuất. Tổng số vốn đầu tư được bài viết nêu là khoảng 4,5 tỷ USD, tương đương 30,8 tỷ nhân dân tệ.
Khoản nợ 4,5 tỷ USD liên quan đến Trung Quốc tiếp tục gây chú ý khi Kiev bị cho là đang tìm cách trì hoãn nghĩa vụ thanh toán. Ảnh: Sohu
Theo thỏa thuận ban đầu, phía Trung Quốc đầu tư vốn và nhận cổ phần, còn Ukraine dựa vào nguồn lực này để vực dậy Motor Sich, qua đó hình thành mô hình hợp tác cùng có lợi. Tuy nhiên, quá trình hợp tác sau đó bị đảo ngược.
Năm 2021, ông Zelensky ký sắc lệnh quốc hữu hóa 100% Motor Sich, đóng băng các tài sản liên quan của nhà đầu tư Trung Quốc và khiến khoản đầu tư trước đó rơi vào tranh chấp.
Các doanh nghiệp Trung Quốc đã đưa vụ việc ra trọng tài quốc tế, yêu cầu Ukraine bồi thường thiệt hại.
Tuy nhiên, theo bài viết, Kiev nhiều lần trì hoãn xử lý. Đến tháng 8/2024, ông Zelensky ký sắc lệnh tạm dừng thanh toán các khoản nợ nước ngoài, khiến khoản nợ liên quan đến Motor Sich tiếp tục bị đặt trong tình trạng chưa được giải quyết.
Ngoài khoản liên quan đến Motor Sich, bài viết của Sohu còn nhắc tới khoản vay lương thực khoảng 800 triệu nhân dân tệ chưa hoàn trả. Vì vậy, tổng số tiền mà bài viết gọi là "khoản nợ cũ" của Ukraine đối với Trung Quốc được nêu là 30,8 tỷ nhân dân tệ.
Thương vụ Motor Sich là một trong những nguồn gốc chính dẫn tới tranh chấp tài chính giữa Ukraine và các nhà đầu tư Trung Quốc. Ảnh: Sohu
Rộ tin Trung Quốc đòi nợ Ukraine, Sohu chỉ ra "sự thật"
Trong bối cảnh đó, Sohu cho biết, xuất hiện nhiều thông tin cho rằng Trung Quốc đã từ chối đề nghị hoãn nợ của Ukraine, yêu cầu Kiev phải thanh toán khoản nợ trị giá 4,5 tỷ USD.
Một số bài viết còn mô tả rằng ông Zelensky tỏ ra tức giận trước lập trường cứng rắn của Bắc Kinh, thậm chí "đe dọa đáp trả bằng các vấn đề liên quan đến eo biển Đài Loan hoặc Triều Tiên"
Tuy nhiên, theo Sohu, cách hiểu này có nhiều điểm sai lệch.
Điểm đầu tiên nằm ở con số. Thông tin gốc là Ukraine nợ Trung Quốc "30,8 tỷ nhân dân tệ, tương đương 4,5 tỷ USD", nhưng khi diễn giải lại, nhiều kênh tin tức biến khoản nợ này thành 2 khoản nợ riêng biệt, tạo nên một con số lớn hơn nhiều.
Trên thực tế, nếu quy đổi, khoản 30,8 tỷ nhân dân tệ tương đương khoảng 4,5 tỷ USD, tức cùng một khoản tiền chứ không phải hai khoản nợ riêng biệt.
Truyền thông Trung Quốc cho rằng Bắc Kinh chưa gây sức ép buộc Kiev trả nợ ngay, mà vẫn để ngỏ khả năng xử lý thông qua đàm phán. Ảnh: TST
Điểm thứ hai quan trọng hơn: Sohu cho biết, không có nội dung nào nói Trung Quốc đang gây sức ép mạnh buộc Kiev phải lập tức trả tiền, cũng không có chi tiết ông Zelensky đe dọa Trung Quốc bằng vấn đề Đài Loan hay Triều Tiên.
Ngược lại, tinh thần của bài viết là Trung Quốc chưa chọn cách dồn Ukraine vào chân tường, dù vẫn giữ quyền lợi chủ nợ của mình.
Bài viết nhấn mạnh rằng Trung Quốc không đóng băng tài sản Ukraine, không dùng khoản nợ như công cụ cưỡng ép, mà lựa chọn ngồi vào bàn đàm phán để tìm hướng hợp tác mới.
Theo đó, Bắc Kinh vừa bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp Trung Quốc, vừa để lại cho Kiev một khoảng dư địa nhất định trong lúc Ukraine đang gặp khó khăn nghiêm trọng.
Song, Sohu đồng thời lưu ý rằng, việc Trung Quốc và Ukraine gần đây ký các văn kiện liên quan không đồng nghĩa Bắc Kinh từ bỏ khoản nợ. Thay vào đó, hai bên được cho là đã xác nhận trách nhiệm xử lý khoản nợ cũ, đồng thời thảo luận về phương thức hoàn trả và tiến độ cụ thể.
Các chi tiết chưa được công bố đầy đủ, nhưng bài viết cho rằng việc ký xác nhận này ít nhất cho thấy vấn đề vẫn đang nằm trên bàn đàm phán, chứ không bị xóa bỏ.
Nói cách khác, Sohu nhấn mạnh, Bắc Kinh chưa trực tiếp ép Ukraine trả ngay khoản 4,5 tỷ USD như một số thông tin lan truyền, nhưng khoản nợ này vẫn tồn tại và trách nhiệm thanh toán của Kiev chưa biến mất.
Trong lúc Ukraine đang phụ thuộc nặng nề vào viện trợ bên ngoài, vấn đề nợ với Trung Quốc tiếp tục là một áp lực lớn, đồng thời cũng là phép thử đối với uy tín tài chính của chính quyền ông Zelensky.
Hiện chưa rõ Ukraine có thể tìm được lối thoát tài chính trong thời gian tới hay không. Tuy nhiên, theo bài viết trên Sohu, nếu Kiev tiếp tục phụ thuộc vào viện trợ bên ngoài, trì hoãn nghĩa vụ nợ và không khôi phục được năng lực kinh tế trong nước, cuộc khủng hoảng tài chính của Ukraine sẽ chỉ ngày càng nghiêm trọng hơn.
Minh Minh (Theo Sohu)
