Theo National Geographic, thước phim về loài rắn khổng lồ này được quay từ năm 2022 trong một chuyến thám hiểm khoa học tại khu vực Amazon thuộc Ecuador, nhưng đến nay mới lần đầu được công bố trong loạt phim tài liệu thiên nhiên mới của hãng. Đoạn phim ghi lại hành trình của các nhà khoa học cùng cộng đồng bản địa Waorani, trong đó họ bất ngờ phát hiện một loài rắn khổng lồ sinh sống trong hệ sinh thái sông ngòi và rừng ngập nước Amazon.
Cuộc chạm trán nghẹt thở với loài rắn khổng lồ giữa Amazon
Thông tin từ National Geographic cho biết, đây là bằng chứng trực quan quan trọng giúp củng cố phát hiện khoa học được công bố chính thức vào năm 2024, khi các nhà nghiên cứu xác nhận sự tồn tại của một loài trăn xanh mới, dựa trên phân tích di truyền từ các mẫu thu thập trong chuyến đi này.
Thước phim về loài rắn khổng lồ này được quay từ năm 2022 trong một chuyến thám hiểm khoa học tại khu vực Amazon thuộc Ecuador. (Ảnh: NYP)
Đáng chú ý, trong phân loại sinh học, trăn thực chất là một nhóm rắn, thuộc phân bộ Rắn (Serpentes), nhưng thường được gọi riêng để chỉ những loài rắn kích thước lớn, không có nọc độc và săn mồi bằng cách dùng cơ thể siết chặt con mồi đến chết. Nhóm này bao gồm các họ như Pythonidae (họ Trăn) và Boidae (họ Trăn Nam Mỹ), với đại diện nổi tiếng là trăn gấm – loài rắn dài nhất thế giới và trăn xanh Anaconda. Vì vậy, việc gọi trăn xanh mới phát hiện là "loài rắn" hoàn toàn chính xác về mặt khoa học.
Theo mô tả trong phim tài liệu và bài viết của National Geographic, đoàn thám hiểm di chuyển bằng thuyền dọc theo một con sông đục ngầu, hai bên là rừng rậm gần như nguyên sinh. Người Waorani là cộng đồng bản địa sinh sống lâu đời tại khu vực Amazon đóng vai trò dẫn đường, giúp đoàn tiếp cận nơi được cho là lãnh địa của loài rắn khổng lồ hiếm gặp.
Đi cùng đoàn có giáo sư sinh học tiến hóa Bryan Fry và nam diễn viên Will Smith, trong khuôn khổ loạt phim tài liệu khám phá thế giới tự nhiên. (Ảnh: NYP)
Đi cùng đoàn có giáo sư sinh học tiến hóa Bryan Fry và nam diễn viên Will Smith, trong khuôn khổ loạt phim tài liệu khám phá thế giới tự nhiên. Theo thông tin đăng tải trên People, khoảnh khắc con rắn xuất hiện khiến toàn bộ đoàn làm phim gần như nín thở: một cá thể trăn xanh cái dài khoảng 4,9–5,2 mét, thân hình đồ sộ, nằm lặng dưới mặt nước, chỉ lộ ra phần thân dày như thân cây.
Các chuyên gia cho biết, dù không có nọc độc, trăn xanh vẫn là một trong những loài rắn khổng lồ nguy hiểm nhất thế giới. Chúng săn mồi bằng cách siết chặt con mồi cho đến khi ngạt thở, trước khi nuốt chửng. Việc tiếp cận và lấy mẫu từ một cá thể rắn lớn như vậy trong môi trường hoang dã được giáo sư Bryan Fry mô tả là "cực kỳ rủi ro", theo chia sẻ với National Geographic.
Một cá thể trăn xanh cái dài khoảng 4,9–5,2 mét, thân hình đồ sộ, nằm lặng dưới mặt nước, chỉ lộ ra phần thân dày như thân cây. (Ảnh: NYP)
Điều này khiến khoảnh khắc Will Smith cẩn trọng lau bùn trên vảy rắn, để Fry cắt lấy mẫu, trở thành một trong những cảnh quay vừa mang tính điện ảnh, vừa có giá trị khoa học hiếm có. Theo People, đây là lần hiếm hoi một ngôi sao Hollywood góp mặt trực tiếp trong quá trình dẫn tới việc xác định một loài rắn mới trong tự nhiên.
Hóa ra Amazon tồn tại hai loài trăn xanh khác nhau
Theo kết quả nghiên cứu được National Geographic công bố, phân tích di truyền từ các mẫu vảy cho thấy trăn xanh không chỉ là một loài duy nhất như nhận thức trước đây. Thay vào đó, chúng được chia thành hai loài riêng biệt: Eunectes murinus (trăn xanh phương nam) và Eunectes akayima (trăn xanh phương bắc là loài rắn mới được phát hiện).
Nghiên cứu chỉ ra rằng hai loài rắn này đã tách biệt cách đây khoảng 10 triệu năm, với mức độ khác biệt di truyền lên tới 5,5% tổng bộ gen. Để so sánh, các nhà khoa học dẫn số liệu cho thấy sự khác biệt giữa con người và tinh tinh chỉ vào khoảng 2%, cho thấy mức độ phân hóa tiến hóa của nhóm loài rắn khổng lồ này sâu hơn nhiều so với dự đoán trước đó.
Giáo sư Bryan Fry lấy mẫu từ một con trăn anaconda xanh đực, sau đó được xác định là một loài mới Eunectes akayima. (Ảnh: National Geographic)
Theo National Geographic, loài rắn trăn xanh phương bắc phân bố chủ yếu ở lưu vực phía bắc Amazon, bao gồm Ecuador, Colombia, Venezuela, Trinidad, Guyana, Suriname và Guiana thuộc Pháp. Trong khi đó, loài rắn phương nam sinh sống tại các khu vực phía nam như Brazil, Peru và Bolivia. Cả hai đều thích nghi với môi trường sông ngòi, đầm lầy và vùng đất ngập nước là nơi lý tưởng để các loài rắn lớn phục kích con mồi.
Trăn xanh cũng được ghi nhận là loài rắn nặng nhất thế giới, với một số cá thể có thể nặng hơn 250 kg và đường kính thân vượt quá 30 cm, theo dữ liệu tổng hợp từ National Geographic.
"Tấm gương" phản chiếu ô nhiễm môi trường
Một chi tiết đáng chú ý khác được National Geographic và một số hãng truyền thông quốc tế nhấn mạnh là vai trò của loài rắn này như một chỉ dấu sinh học. Giáo sư Bryan Fry cho biết, các mẫu phân tích cho thấy trăn xanh phương bắc đực có nồng độ kim loại nặng như cadimi và chì cao hơn tới 1000% so với con cái.
Ảnh cận cảnh vảy của trăn xanh. (Ảnh: NYP)
Theo giải thích của Fry trên National Geographic, nguyên nhân đến từ chế độ ăn: loài rắn đực thường săn các loài cá săn mồi và cá sấu caiman đều những sinh vật dễ tích tụ độc tố trong môi trường nước, đặc biệt tại các khu vực từng chịu ảnh hưởng bởi ô nhiễm công nghiệp và tràn dầu.
Từ kết quả này, nhóm nghiên cứu đã xây dựng các khuyến nghị dinh dưỡng cho cộng đồng Waorani. Theo thông tin từ People.com, các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên hạn chế tiêu thụ những loài cá săn mồi lớn để giảm nguy cơ phơi nhiễm kim loại nặng.
Phát hiện loài rắn khổng lồ mới từ một thước phim quay cách đây gần ba năm, theo đánh giá của National Geographic, không chỉ mở rộng hiểu biết của con người về đa dạng sinh học Amazon, mà còn cung cấp những dữ liệu quan trọng về sức khỏe hệ sinh thái và mối liên hệ chặt chẽ giữa thiên nhiên với đời sống của các cộng đồng bản địa trong rừng mưa lớn nhất hành tinh.
Nguyệt Phạm (Theo NYP, People, Nat Geo)
