Mệt mỏi không cải thiện dù đã nghỉ ngơi
Mệt mỏi liên quan đến ung thư không đơn thuần là thiếu ngủ hay làm việc quá sức. Đây là dạng mệt mỏi hệ thống, kéo dài và không cải thiện khi nghỉ ngơi. Cơ chế có thể liên quan đến phản ứng viêm mạn tính, sự gia tăng các cytokine như IL-6 hoặc TNF-alpha, cũng như tình trạng thiếu máu do tủy xương bị ảnh hưởng. Triệu chứng này thường gặp ở các bệnh như Ung thư máu hoặc ung thư đại tràng giai đoạn sớm, nhưng dễ bị bỏ qua vì không có dấu hiệu khu trú rõ ràng.
Sụt cân không chủ ý
Giảm cân không kiểm soát là một trong những dấu hiệu cảnh báo có giá trị. Khi khối u phát triển, cơ thể có thể rơi vào trạng thái “cachexia” – hội chứng suy mòn do ung thư, liên quan đến rối loạn chuyển hóa năng lượng và phân giải cơ. Nếu giảm trên 5–10% trọng lượng cơ thể trong vài tháng mà không thay đổi chế độ ăn hay vận động, cần được kiểm tra. Đây có thể là dấu hiệu của các bệnh như ung thư tuyến tuỵ, ung thư dạ dày hoặc ung thư phổi, vốn thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu.
Cơn đau âm ỉ kéo dài
Không phải mọi cơn đau do ung thư đều dữ dội. Ở giai đoạn sớm, nhiều khối u chỉ gây cảm giác đau nhẹ, âm ỉ hoặc khó chịu không rõ nguyên nhân. Điều đáng lưu ý là tính chất kéo dài và tái diễn. Về mặt cơ chế, cơn đau có thể xuất phát từ việc khối u chèn ép mô xung quanh, kích thích dây thần kinh hoặc gây phản ứng viêm tại chỗ. Khi một cơn đau không biến mất sau vài tuần hoặc không đáp ứng với điều trị thông thường, cần được đánh giá y khoa thay vì tiếp tục trì hoãn.
Ho hoặc khàn giọng kéo dài
Ho dai dẳng hoặc khàn giọng kéo dài nhiều tuần có thể liên quan đến các tổn thương ở đường hô hấp hoặc thanh quản. Trong một số trường hợp, khối u có thể gây kích thích niêm mạc, làm thay đổi rung động dây thanh hoặc chèn ép đường thở. Những biểu hiện này có thể xuất hiện trong ung thư thanh quản, ung thư phổi hoặc u lympho. Việc kéo dài trên 2–3 tuần, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ như hút thuốc, cần được kiểm tra chuyên khoa.
Cảm giác vướng ở cổ họng
Cảm giác như có “dị vật” ở cổ họng, nuốt vướng hoặc khó chịu kéo dài có thể liên quan đến các khối u vùng hầu họng, gốc lưỡi hoặc amidan. Một số trường hợp liên quan đến nhiễm HPV – virus có khả năng gây biến đổi tế bào và dẫn đến ung thư vùng đầu cổ. Điểm đáng chú ý là HPV có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm mà không gây triệu chứng, đến khi khối u hình thành mới biểu hiện rõ ràng. Điều này khiến nhiều người không nhận thức được nguy cơ cho đến khi bệnh đã tiến triển.
Xuất hiện khối u không gây đau
Một quan niệm sai lầm phổ biến là “không đau thì không nguy hiểm”. Trên thực tế, nhiều khối u ác tính ở giai đoạn đầu hoàn toàn không gây đau do chưa xâm lấn thần kinh. Các khối u ở vú, hạch cổ hoặc mô mềm nếu cứng, tăng kích thước dần, bờ không rõ hoặc di động kém cần được kiểm tra sớm. Tương tự, các dấu hiệu như chảy máu bất thường (trong phân, nước tiểu hoặc giữa chu kỳ) có thể phản ánh tổn thương bên trong và không nên bị xem nhẹ.
Đau tai không rõ nguyên nhân
Đau tai không phải lúc nào cũng xuất phát từ tai. Do hệ thống dây thần kinh vùng đầu – cổ có sự liên kết phức tạp, các tổn thương ở khoang miệng, họng hoặc thanh quản có thể gây đau lan lên tai (referred pain). Đây đôi khi là dấu hiệu của các khối u vùng đầu cổ đã bắt đầu xâm lấn sâu và ảnh hưởng đến thần kinh. Khi đau tai kéo dài nhưng không tìm thấy nguyên nhân tại tai, cần mở rộng đánh giá sang các khu vực lân cận.
Không phải mọi thay đổi trên cơ thể đều đồng nghĩa với ung thư, nhưng điểm chung của các dấu hiệu cảnh báo là tính kéo dài, không rõ nguyên nhân và không đáp ứng với điều trị thông thường. Về mặt lâm sàng, nguyên tắc quan trọng không phải là chẩn đoán ngay lập tức, mà là không bỏ qua. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường trên 2–3 tuần, việc thăm khám giúp loại trừ nguy cơ và, nếu cần, phát hiện bệnh ở giai đoạn còn có thể can thiệp hiệu quả. Tầm soát định kỳ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, vẫn là chiến lược có giá trị nhất để giảm tỷ lệ tử vong do ung thư.
Diệu Đan (Theo Health, Times of India)
