Trong những năm gần đây, giáo dục tài chính cho trẻ em ngày càng được nhiều bậc cha mẹ quan tâm. Không ít phụ huynh nhận ra rằng việc dạy con hiểu về tiền bạc, cách chi tiêu hay tiết kiệm nên bắt đầu từ sớm, thay vì đợi đến khi trẻ trưởng thành.
Chị Ngọc Thanh (TP.HCM) từng có một trải nghiệm khiến chị suy nghĩ rất nhiều về việc dạy con quản lý tiền. Con trai chị năm nay 7 tuổi, rất hào hứng mỗi khi được người thân cho tiền lì xì hoặc tiền tiêu vặt. Nhưng điều khiến chị lo lắng là cậu bé tiêu tiền rất nhanh và gần như không suy nghĩ.
"Có lần con vừa được người thân cho 200.000 đồng, chỉ một buổi chiều đi xuống sân chung cư với bạn là con mua hết: từ kẹo, đồ chơi nhỏ, sticker… Món nào cũng nói là thích, nhưng về nhà vài hôm thì bỏ xó", chị Thanh kể.
Không chỉ vậy, mỗi khi có tiền, cậu bé thường muốn tiêu ngay lập tức, hầu như không có khái niệm giữ lại cho lần sau. Thậm chí có lần con nói rất vô tư: "Tiêu hết tiền thì mai cứ xin bà ngoại".
Ban đầu, chị Thanh định không cho con giữ tiền nữa. Nhưng sau khi suy nghĩ, chị nhận ra một phần lỗi cũng thuộc về mình. Trước đây vì quá chiều con, hễ con có tiền lì xì hay được ai cho là chị để con tự tiêu mà ít khi dặn dò. Chính sự dễ dãi đó khiến cậu bé chưa hiểu giá trị của tiền và dễ dàng tiêu hết chỉ trong chốc lát. Chị hiểu rằng nếu bây giờ chỉ cấm đoán hoàn toàn thì con vẫn sẽ không học được cách sử dụng tiền đúng cách.
Thay vì la mắng, chị chọn một cách khác: kể chuyện cho con nghe
Ngoài việc tranh thủ những lúc đi mua sắm để giải thích cho con về tiền bạc, chị kể chuyện cho con nghe. Trẻ vốn rất thích nghe chuyện, vì vậy khi những bài học được lồng ghép trong câu chuyện, các em không chỉ thấy thú vị mà còn dễ ghi nhớ hơn.
Một buổi tối trước khi ngủ, chị kể cho con nghe câu chuyện về một cậu bé trong khu phố ngày nào cũng tiêu hết tiền vào đồ chơi và kẹo. Đến khi thật sự muốn mua một món đồ rất thích, cậu bé mới phát hiện mình không còn đồng nào trong ống tiết kiệm.
Cậu bé buồn bã hỏi mẹ tại sao bạn khác có thể mua được món đồ đó còn mình thì không. Khi ấy, mẹ cậu chỉ nhẹ nhàng nói: "Vì tiền cũng giống như hạt giống. Nếu con dùng hết ngay lập tức, con sẽ không có gì để trồng cho ngày mai".
Chị Thanh kể rằng con trai nghe rất chăm chú. Sau đó, cậu bé còn hỏi thêm: "Vậy nếu con để dành tiền thì sau này con mua được thứ con thích hơn hả mẹ?". Chị nhận ra rằng một câu chuyện nhẹ nhàng đôi khi có sức thuyết phục hơn rất nhiều lời nhắc nhở.
"Mình từng học theo hướng dẫn của một tác giả trên mạng, kể cho con một câu chuyện có thật: một cô gái người Anh trúng xổ số khi mới 16 tuổi. Thế nhưng vì không biết quản lý tiền bạc, chỉ sau sáu năm cô đã phá sản. Ban đầu, con còn khá lơ đãng. Nhưng khi nghe đến đoạn cô gái mất hết tiền, con bắt đầu chăm chú hơn, tò mò muốn biết chuyện gì đã xảy ra.
Sau đó, mình kể tiếp câu chuyện về Warren Buffett, một trong những người giàu nhất thế giới nhưng lại nổi tiếng với lối sống giản dị và luôn tích cực làm từ thiện.
Sự đối lập giữa hai câu chuyện khiến con bắt đầu đặt ra nhiều câu hỏi: vì sao có người có rất nhiều tiền nhưng lại nhanh chóng mất hết, còn có người thì giữ được tài sản và sử dụng nó một cách khôn ngoan? Khi đó, việc giải thích các nguyên tắc quản lý tiền bạc trở nên dễ dàng hơn, bởi con đã thực sự quan tâm đến chủ đề này".
Nhiều phụ huynh có thể băn khoăn: lấy đâu ra nhiều câu chuyện để kể cho con?
Thực ra, theo chị Thanh, những câu chuyện như vậy có thể tìm thấy ở khắp nơi: từ tin tức trên báo chí, những cuốn sách đã đọc, hay các câu chuyện xảy ra với người quen (tất nhiên cần thay đổi chi tiết để giữ sự riêng tư).
Chị thường chọn những câu chuyện có thật, bởi khi nhân vật trong câu chuyện là người thật, trẻ sẽ dễ liên hệ với cuộc sống của mình hơn và cũng dễ đồng cảm hơn.
Sau khi có nguồn câu chuyện, cha mẹ cũng cần biết cách kể sao cho phù hợp với trẻ. Theo chị, một câu chuyện hấp dẫn thường cần có sự thay đổi và cao trào, giống như trong phim. Ví dụ như câu chuyện cô gái trúng xổ số: từ một người bình thường bỗng trở nên giàu có, rồi lại phá sản và quay về cuộc sống ban đầu. Chính sự thay đổi lớn này khiến câu chuyện trở nên thu hút.
Ngoài ra, cha mẹ cũng có thể kết hợp những ví dụ tích cực và tiêu cực. Chẳng hạn, khi đọc tin về một người tiêu dùng quá mức dẫn đến nợ nần, cha mẹ có thể dùng câu chuyện đó để nói về tiêu dùng thông minh, rồi nhắc đến lối sống giản dị của những tỷ phú.
Độ phức tạp của câu chuyện cũng cần phù hợp với khả năng hiểu của trẻ.
Thông thường, trẻ mẫu giáo hoặc học sinh tiểu học nhỏ tuổi dễ hiểu những câu chuyện liên quan đến mua sắm và tiêu tiền, nhưng có thể chưa phù hợp với những khái niệm phức tạp như đầu tư.
Ví dụ với câu chuyện cô gái trúng xổ số, khi kể cho trẻ nhỏ, trọng tâm có thể là việc cô gái tiêu tiền quá mức. Nhưng với trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể nói thêm về việc sau khi có tiền, cô có rất nhiều bạn mới, đi đâu cũng phải trả tiền cho mọi người và cuối cùng cảm thấy không biết nên tin ai.
Mục tiêu cuối cùng của việc kể chuyện vẫn là giúp trẻ hiểu được các nguyên tắc quản lý tiền bạc. Sau khi kể xong, cha mẹ nên chia sẻ bài học muốn truyền đạt và cùng con thảo luận xem nên làm gì trong tình huống đó.
Với trẻ nhỏ, tốt nhất mỗi lần chỉ nên nói một ý chính để trẻ dễ hiểu. Ví dụ trong câu chuyện cô gái trúng xổ số, cha mẹ có thể nhấn mạnh rằng tiêu tiền bừa bãi có thể khiến người giàu cũng trở nên nghèo. Sau đó giải thích rằng nhiều người giàu thực sự lại sống rất giản dị: họ chỉ tiêu những khoản cần thiết và tiết kiệm phần còn lại.
Còn với trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể mở rộng câu chuyện sang những vấn đề khác, chẳng hạn như mối quan hệ giữa tiền bạc và tình bạn: liệu chỉ cần có tiền là có thể có nhiều bạn tốt hay không?
"Kể chuyện là một cách nhẹ nhàng nhưng hiệu quả để giúp trẻ tiếp nhận những bài học quan trọng. Không phải ngẫu nhiên mà trong những năm gần đây, phương pháp "storytelling" - kể chuyện để truyền đạt thông điệp ngày càng được sử dụng rộng rãi.
Và nếu nhìn theo một góc độ khác, việc cha mẹ truyền đạt quan điểm giáo dục cho con cái cũng giống như một hình thức "truyền thông" trong gia đình. Khi câu chuyện đủ hấp dẫn và gần gũi, những bài học quan trọng sẽ đến với trẻ một cách tự nhiên hơn nhiều so với những lời giảng giải khô khan", chị Thanh chia sẻ.
Hiểu Đan
