Những ngày đầu năm 2021, cộng đồng mạng tại Trung Quốc không khỏi bàng hoàng trước những thông tin liên tiếp về các ca đột tử ở người trẻ. Từ một nhân viên doanh nghiệp internet tử vong sau chuỗi ngày làm việc cường độ cao đến sự ra đi đột ngột của một diễn viên ngay sau đêm giao thừa, điểm chung của họ đều là độ tuổi mười tám, đôi mươi đầy nhựa sống.
Những cái chết "đúng quy trình" của sự mệt mỏi đã khiến giới trẻ rơi vào trạng thái hoang mang, bắt đầu nhìn lại lối sống "996" - văn hóa làm việc khắc nghiệt tại Trung Quốc, yêu cầu nhân viên làm việc từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày/tuần (tương đương 72 tiếng/tuần) và thói quen thức khuya của chính mình. Tuy nhiên, giữa những tranh luận về áp lực công việc, có một tác nhân gây tử vong đầy trớ trêu và ít khi được đưa lên bàn nghị sự công khai vì tính chất tế nhị của nó: chứng táo bón.
Đột tử, theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), là cái chết xảy ra trong vòng 6 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Đây là nỗi khiếp sợ lớn nhất đối với những người đang sống trong một xã hội vận hành với tốc độ chóng mặt, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau một khoảnh khắc ngắn ngủi.
Trong số các nguyên nhân dẫn đến cái chết bất ngờ này, đột tử do tim chiếm đến hơn 70%. Và thật đáng ngạc nhiên, trong bảng xếp hạng các yếu tố thúc đẩy cơn đau tim cấp tính, việc đại tiện khó khăn do táo bón đứng ở vị trí thứ ba, chỉ xếp sau kích thích tinh thần mạnh và lao động quá sức.
Cơ chế sinh học dẫn đến cái chết trên bồn cầu thực tế không hề phức tạp nhưng lại vô cùng nguy hiểm. Khi một cá nhân mắc chứng táo bón kinh niên, việc đào thải chất thải ra khỏi cơ thể trở thành một cuộc vật lộn thực sự. Trong nỗ lực rặn quá mức, người bệnh vô tình thực hiện một động tác tương tự như nghiệm pháp Valsalva: nín thở và tăng áp lực ổ bụng tối đa. Hành động này khiến áp lực trong lồng ngực tăng cao, cản trở máu tĩnh mạch trở về tim, sau đó gây ra sự thay đổi đột ngột về huyết áp và nhịp tim.
Đối với những người có thành mạch yếu hoặc có bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, áp lực này làm tăng gánh nặng cho tim, gây đổ đầy quá mức trong kỳ tâm trương và trực tiếp dẫn đến suy tim cấp hoặc nhồi máu cơ tim. Các số liệu y tế đã ghi nhận tỷ lệ táo bón ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp dao động ở mức báo động từ 40% đến hơn 72%.
Lịch sử và thực tế đã chứng minh rằng "sát thủ" này không chừa một ai, kể cả những người nổi tiếng. Nghệ sĩ xiếc Mã Quý của Trung Quốc ra đi vào cuối năm 2006 khi đang ở trong phòng vệ sinh do một cơn nhồi máu cơ tim đột ngột. Thậm chí, huyền thoại nhạc Rock 'n' Roll Elvis Presley, người qua đời ở tuổi 42, cũng được phát hiện có một đại tràng biến dạng khủng khiếp với đường kính gấp đôi người bình thường do táo bón lâu ngày trước khi tim ông ngừng đập. Những cái tên này là minh chứng đắt giá cho thấy một vấn đề tưởng chừng "nhỏ nhặt" như chuyện đi vệ sinh hoàn toàn có thể tước đoạt mạng sống của bất kỳ ai.
Táo bón hiện đã trở thành một vấn đề sức khỏe mang tính toàn cầu, là biểu hiện phổ biến nhất của sự rối loạn chức năng tiêu hóa trong xã hội hiện đại. Trước đây, tình trạng này thường được coi là căn bệnh của tuổi già do sự suy giảm hoạt động và thiếu hụt chất xơ trong chế độ ăn.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy táo bón đang trẻ hóa một cách đáng ngại. Nguyên nhân bắt nguồn từ lối sống công nghiệp: chế độ ăn quá tinh chế, lạm dụng thức ăn nhanh, thói quen ngồi lâu một chỗ và lười vận động của nhân viên văn phòng.
Đặc biệt, sự lên ngôi của điện thoại thông minh đã tạo ra một thói quen tai hại: vừa đi vệ sinh vừa lướt mạng xã hội. Việc mất tập trung khiến cơ thể mất đi phản xạ đại tiện tự nhiên, thời gian ngồi trên bồn cầu kéo dài làm tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn, dẫn đến vòng lặp ác tính giữa táo bón và các bệnh lý liên quan.
Đáng ngại hơn là thói quen "nhịn" đại tiện vì bận rộn. Khi những cơn buồn đi vệ sinh bị kìm nén, phân sẽ lưu lại trong đại tràng lâu hơn, bị hấp thụ hết nước và trở nên khô cứng như đá. Theo thời gian, lượng phân tích tụ sẽ làm giãn đại tràng, hình thành chứng đại tràng khổng lồ vô căn, khiến khả năng co bóp tự nhiên bị triệt tiêu. Lúc này, người bệnh rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: càng nhịn càng khó đi, mà càng khó đi thì càng phải rặn, và mỗi lần rặn lại là một lần đối mặt với nguy cơ đột tử do tim.
Nhiều người trẻ khi gặp tình trạng này đã tìm đến các giải pháp cấp thời như thuốc nhuận tràng hoặc dụng cụ thụt tháo mà không biết rằng mình đang đùa giỡn với tử thần. Việc lạm dụng thuốc nhuận tràng hóa học lâu dài sẽ khiến ruột trở nên "lười biếng", dẫn đến sự lệ thuộc hoàn toàn vào thuốc.
Trong khi đó, các dụng cụ thụt tháo, dù có tác dụng bôi trơn và làm mềm phân nhanh chóng, nhưng nếu không được sử dụng đúng kỹ thuật sẽ gây ra những hậu quả thảm khốc. Những vỏ nhựa cứng với các mép răng cưa có thể đâm thủng niêm mạc ruột, gây chảy máu hoặc nghiêm trọng hơn là thủng đại tràng.
Một trường hợp tại Nam Kinh, Trung Quốc, đã tử vong vì nhiễm trùng ổ bụng và sốc nhiễm độc sau khi đại tiện tràn vào ổ bụng qua lỗ thủng do sử dụng dụng cụ thụt không đúng cách. Ngay cả với phụ nữ mang thai, việc kích thích trực tràng không đúng phương pháp cũng tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung dẫn đến sảy thai ngoài ý muốn.
Từ đó có thể thấy, táo bón không còn là câu chuyện "khó nói" đơn thuần mà đã trở thành một chỉ dấu nguy hiểm cho sức khỏe tim mạch và tính mạng. Đối với những "người làm thuê" đang hằng ngày nỗ lực vượt qua những áp lực của cuộc sống hiện đại, việc chú trọng đến chế độ ăn uống giàu chất xơ, duy trì vận động và thiết lập thói quen đại tiện khoa học chính là cách tự cứu mình hiệu quả nhất.
Đừng để sau khi đã kiên cường vượt qua những đêm trắng làm việc hay những áp lực khủng khiếp từ cấp trên, chúng ta lại gục ngã một cách đầy đáng tiếc sau cánh cửa phòng vệ sinh. Hãy học cách lắng nghe cơ thể mình, bởi đôi khi, sự sống và cái chết chỉ cách nhau bởi một thói quen nhỏ nhặt hằng ngày.
Đức Khương
