Jidaigeki (Thời đại kịch) không chỉ đơn thuần là những bộ phim cổ trang về Samurai. Đó là lăng kính vạn hoa phản chiếu cuộc sống của người Nhật trước thời kỳ hiện đại – nơi không có điện đường, tàu hỏa hay máy móc, chỉ có những cuộc đấu tranh sinh tồn của nông dân, thương nhân và các kiếm sĩ.
Điểm đặc trưng nhất của dòng phim này chính là sự tỉ mỉ đến cực đoan trong thiết kế bối cảnh và trang phục. Ngay cả một bộ phim tầm trung cũng có thể khiến bạn choáng ngợp bởi độ chi tiết.
Dưới đây là 10 cái tên tiêu biểu nhất, nơi kỹ thuật quay phim và mỹ thuật đã chạm đến ngưỡng cửa của sự hoàn hảo.
1. Ugetsu (Bạch xà nương - 1953)
Trong "thời đại vàng" của điện ảnh Nhật, cố đạo diễn Kenji Mizoguchi đã tạo nên một Ugetsu đầy ma mị, nằm giữa ranh giới của kịch tâm lý, giả tưởng và kinh dị. Phim kể về tham vọng và sự tự hủy diệt của hai người đàn ông: một kẻ khao khát giàu sang từ nghề gốm, kẻ kia thèm khát vinh quang Samurai.
Mizoguchi là bậc thầy trong việc sử dụng ánh sáng và bóng tối. Ông dùng sương mù bao phủ mặt hồ để tạo ra bầu không khí huyền bí, biến những cảnh quay mặt nước thành một không gian siêu thực. Sự tỉ mỉ trong phục trang và bối cảnh không chỉ để đẹp, mà còn để kể chuyện.
2. Gate of Hell (Cổng địa ngục - 1953)
Năm 1953 là một năm rực rỡ khi Gate of Hell giành giải Oscar cho Phim quốc tế xuất sắc nhất. Đây là một trong những bộ phim màu đầu tiên của Nhật Bản và là tác phẩm đầu tiên vươn tầm thế giới.
Đạo diễn Teinosuke Kinugasa đã sử dụng những gam màu rực rỡ như xanh lá, xanh dương, cam, vàng một cách bùng nổ nhưng vẫn giữ được sự cân bằng tuyệt đối. Điểm thú vị là phim không tập trung vào vẻ đẹp thiên nhiên mà dồn toàn lực vào sự lộng lẫy của trang phục và nội thất phong kiến, tạo nên một bữa tiệc thị giác xa hoa.
3. Sansho the Bailiff (Tổng đốc Sansho - 1954)
Sau Ugetsu, Mizoguchi trở lại với một tác phẩm thực tế và tàn khốc hơn nhưng vẫn đẹp đến nao lòng. Phim kể về một gia đình bị ly tán và bán vào cảnh nô lệ sau khi người cha tổng đốc nhân từ bị lưu đày.
Vẻ đẹp trong phim mang tính "lừa dối". Những khung hình rực rỡ nhất thường xuất hiện trong dinh cơ của tầng lớp quý tộc tham lam, như một lời tố cáo sự xa hoa xây dựng trên mồ hôi và nước mắt của dân nghèo. Với kinh nghiệm hơn 30 năm, Mizoguchi đã chọn những góc quay ngoài trời tinh tế như một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp.
4. Seven Samurai (Bảy tay súng oai hùng - 1954)
Akira Kurosawa – huyền thoại có xuất thân là một họa sĩ đã biến Seven Samurai thành một bộ sưu tập những bức tranh động. Với thời lượng hơn 3 tiếng, hầu như bất kỳ khung hình nào bạn bấm dừng cũng có thể trở thành một tác phẩm nghệ thuật độc lập.
Sự tính toán về không gian và mối liên hệ giữa các chủ thể trong khung hình của Kurosawa đạt đến độ chuẩn xác tuyệt đối. Dù là một cánh đồng cỏ đơn sơ hay một thị trấn sầm uất, mọi chi tiết đều được sắp đặt hoàn hảo.
5. Kwaidan (Chuyện ma quái - 1964)
Masaki Kobayashi đã mang đến một tuyển tập những câu chuyện ma dân gian Nhật Bản với phong cách mỹ thuật khác biệt hoàn toàn. Đây là bộ phim màu đầu tiên của ông, nơi mỗi cảnh phim được xây dựng dựa trên một hoặc hai gam màu chủ đạo.
Kobayashi không ngần ngại sử dụng các yếu tố giả tưởng như "bầu trời đầy mắt" để tạo ra sự kinh hãi mang tính nghệ thuật. Việc sử dụng bối cảnh sân khấu hóa giúp bộ phim vừa mang vẻ ma mị, vừa giữ được sự chân thực trong cảm xúc.
6. Red Beard (Râu Đỏ - 1965)
Đây là đỉnh cao của kỹ thuật quay phim đen trắng của Kurosawa. Phim kể về một bác sĩ trẻ kiêu ngạo dần nhận ra giá trị nhân văn của y đức khi làm việc tại một phòng khám nghèo.
Kurosawa đã hoàn thiện cách tạo ra các cảnh quay dày đặc về mặt thị giác với vô số sắc thái đen, trắng và xám. Dù không có những màn đấu kiếm rực lửa, vẻ đẹp của bối cảnh và sự sắp xếp góc máy hoàn hảo khiến khán giả không thể rời mắt suốt 3 giờ đồng hồ.
7. Samurai Rebellion (Cuộc nổi dậy của Samurai - 1967)
Trở lại với phim đen trắng, Kobayashi sử dụng ngôn ngữ hình ảnh để phản ánh nội dung: phần đầu phim là những đường thẳng, sự trật tự gò bó đại diện cho chế độ phong kiến hà khắc.
Khi cuộc nổi loạn bắt đầu, trật tự vật chất bắt đầu tan rã. Sự hỗn loạn có kiểm soát trong khung hình tạo nên một vẻ đẹp bi tráng, thể hiện sự vùng vẫy của cá nhân trước xiềng xích xã hội.
8. The Snow Woman (Người đàn bà tuyết - 1968)
Được đạo diễn bởi Tokuzo Tanaka – cựu trợ lý của cả Kurosawa và Mizoguchi, phim mang đến một vẻ đẹp tự nhiên thuần khiết. Tanaka tập trung vào sự tương phản giữa tuyết trắng, cây xanh và đất đỏ tươi. Cách sử dụng màu sắc đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả này tạo nên một sức hấp dẫn thị giác đầy tinh tế.
9. Lady Snowblood (Quý bà Tuyết Huyết - 1973)
Là nguồn cảm hứng lớn cho Kill Bill của Tarantino, bộ phim của Toshiya Fujita sở hữu phong cách hình ảnh đối lập mạnh mẽ. Giữa tuyết trắng tinh khôi là những dòng máu đỏ tươi phun trào sống động.
Sự cân bằng bảng màu trong phim cực kỳ ấn tượng, đôi khi chỉ dùng các màu trung tính để làm nổi bật chiếc ô xanh của nhân vật chính, lúc khác lại tràn ngập màu sắc sặc sỡ trong các phòng khiêu vũ xa hoa.
10. Kagemusha (Bóng ma quân sư - 1980)
Đây là sử thi màu vĩ đại nhất của Kurosawa. Ông sử dụng bảng màu táo bạo với những màu sắc tương phản mạnh mẽ trên quy mô lớn.
Dù khung hình tràn ngập biểu ngữ, Samurai, ngựa và các tòa nhà, Kurosawa vẫn phân tách màu sắc một cách tài tình để người xem không bị choáng ngợp. Kagemusha chứng minh rằng Kurosawa không chỉ là bậc thầy phim đen trắng mà còn là phù thủy của màu sắc.
Bảo Lâm
