Năm 2016, Apple ra mắt iPhone SE giá 399 USD, lần đầu tấn công vào phân khúc giá rẻ của Android. Năm 2026, Apple ra mắt MacBook Neo giá 599 USD (16,49 triệu chính hãng), lần đầu tấn công vào phân khúc giá rẻ của Windows. Hai sự kiện cách nhau đúng 10 năm, cùng một công ty, cùng một chiến lược: dùng sản phẩm giá thấp làm cửa ngõ đưa người dùng vào hệ sinh thái. MKBHD, một trong những reviewer công nghệ có ảnh hưởng nhất thế giới, nhận xét cuộc chiến Mac vs Windows giờ đây "giống hệt" cuộc chiến iPhone vs Android. Nếu đúng là cùng một pattern, tương lai có thể đã được viết sẵn.
Trong thị trường smartphone, kịch bản này diễn ra rõ ràng qua một thập kỷ. Apple chiếm khoảng 28% thị phần smartphone toàn cầu, nhưng thu về hơn 80% tổng lợi nhuận ngành. Samsung, Xiaomi, OPPO, vivo chia nhau phần còn lại, bán nhiều hơn nhưng biên lợi nhuận mỏng. iPhone SE đóng vai trò "vũ khí chiến lược": không cần chiến thắng ở phân khúc tầm trung, chỉ cần kéo đủ người dùng Android vào hệ sinh thái iOS. Kết quả: các hãng Android tầm trung bị kẹp giữa Apple ở trên và smartphone Trung Quốc giá rẻ ở dưới. LG rút khỏi thị trường smartphone năm 2021. HTC gần như biến mất. Sony co hẹp về thị trường ngách.
Trên thị trường laptop, những điểm tương đồng đang xuất hiện. Ở phân khúc cao cấp, MacBook Pro và MacBook Air thống trị, giống cách iPhone Pro thống trị flagship. Laptop Windows cao cấp như Dell XPS, ThinkPad X1 Carbon, Surface vẫn bán được nhưng biên lợi nhuận bị ép do cạnh tranh nội bộ lẫn nhau. Ở phân khúc phổ thông, MacBook Neo 599 USD tấn công vào vùng đất mà trước đó Apple hoàn toàn bỏ trống, giống hệt cách iPhone SE xâm nhập thị trường Android giá rẻ.
Dữ liệu thị phần cho thấy xu hướng rõ ràng. Theo StatCounter, macOS tại Mỹ tăng từ khoảng 13% năm 2009 lên gần 29% năm 2025, tức hơn gấp đôi trong 15 năm. Windows giảm từ 92% xuống 54% trong cùng giai đoạn. Trên toàn cầu, Windows vẫn giữ khoảng 68% thị phần máy tính để bàn, nhưng xu hướng giảm đều đặn. Tại Mỹ, cứ 3 người dùng máy tính thì gần 1 người dùng Mac. Con số đó 10 năm trước chỉ là 1 trên 7.
Điểm song song đáng chú ý nhất nằm ở lợi thế cấu trúc. Android thắng nhờ đa dạng: hàng nghìn mẫu điện thoại, từ chỉ 100 USD lên đến 2.000 USD, nhiều hãng, nhiều thiết kế. Nhưng đa dạng cũng là điểm yếu: mỗi hãng chia nhỏ thị phần, không ai đủ lớn để đầu tư R&D sâu như Apple. Samsung mạnh nhất, nhưng vẫn phải mua chip Qualcomm, dùng Android của Google, phụ thuộc nhiều bên.
Windows cùng hoàn cảnh. Dell, HP, Lenovo, ASUS, Acer cạnh tranh lẫn nhau trước khi cạnh tranh với Apple. Mỗi laptop Windows phụ thuộc 4 bên: hãng OEM thiết kế phần cứng, Intel hoặc AMD cung cấp chip, Microsoft cung cấp OS, Nvidia cung cấp GPU (nếu có). Cả 4 phải hoạt động tốt đồng thời thì laptop mới tốt. Apple chỉ cần 1 bên: chính Apple, tự thiết kế chip, OS, phần cứng, dịch vụ. Kết quả: MacBook Neo 16 triệu đồng có trải nghiệm tổng thể mà laptop Windows 58 triệu đồng cũng khó sánh được ở nhiều khía cạnh.
ASUS CFO Nick Wu thừa nhận MacBook Neo là "cú sốc cho toàn thị trường" và cho rằng "toàn bộ hệ thống PC sẽ phải ra sản phẩm cạnh tranh". Tim Cook xác nhận tuần mở bán Neo đạt kỷ lục khách Mac lần đầu. Nhà phân tích Ming-Chi Kuo dự báo Neo có thể đạt 5 triệu đơn vị xuất xưởng trong năm 2026. MacBook Neo đã bán hết hàng trên Apple Store, thời gian giao hàng kéo dài 2 đến 3 tuần.
Vậy Windows sẽ bị đẩy về đâu nếu kịch bản này tiếp tục? Gaming vẫn là lĩnh vực Mac yếu. GPU rời từ Nvidia và AMD, cùng thư viện game PC đồ sộ, giữ cho laptop Windows gaming có sức sống riêng. Các doanh nghiệp cũng là một thành trì khác: Active Directory, phần mềm cũ, chính sách IT doanh nghiệp đều xây quanh Windows, dù Mac đang len lỏi dần. Giáo dục sẽ là chiến trường gay gắt nhất, nơi Neo cạnh tranh trực tiếp với Chromebook và laptop Windows giá rẻ.
Dự đoán: Windows sẽ không "chết", giống cách Android không chết. Android vẫn chiếm hơn 70% thị phần smartphone toàn cầu nhờ có sự tác động lớn ở thị trường mới nổi. Windows vẫn sẽ chiếm thị phần lớn nhờ gaming, doanh nghiệp, và đơn giản là sự quen thuộc. Nhưng Windows có thể mất dần vị thế "mặc định" trong tâm trí người tiêu dùng phổ thông, giống cách Android mất vị thế "flagship" cho iPhone.
Hãng nào sẽ chịu thiệt nhất? Không phải Dell hay Lenovo - những hãng có thương hiệu mạnh và phân khúc rõ ràng. Mà là những hãng laptop không có USP (unique selling point - điểm mạnh để làm yếu tố thu hút khách hàng) rõ ràng, bán sản phẩm trung bình ở phân khúc trung bình, bị kẹp giữa Apple ở trên và Chromebook ở dưới. Giống cách LG, HTC, Sony biến mất khỏi thị trường smartphone, một số tên tuổi laptop có thể sẽ co hẹp hoặc rời bỏ thị trường tiêu dùng trong vài năm tới. Kịch bản đó đã và đang hiện hữu trên thị trường smartphone. Câu hỏi duy nhất còn lại: thị trường laptop sẽ giống như vậy tới mức nào?
Thế Duyệt
